نظام فنی و اجرایی طرحهای عمرانی کشور

‌نظام فنی و اجرایی طرحهای عمرانی
کشور
1367.02.07 - .7250ت166 - 1367.03.17 - 130
&‌برنامه های عمرانی
&‌وزارت برنامه و بودجه
‌هیأت وزیران در جلسه مورخ 1367.2.7 بر اساس پیشنهاد شماره 3993 - 8520.50 - 1
مورخ 1366.7.8 وزارت برنامه و بودجه نظام فنی و‌اجرایی طرح‌های عمرانی کشور را به
شرح پیوست تصویب نموده و مقر داشتند.
‌الف) وزارت برنامه و بودجه اقدامات زیر را برای تحقق اصول نظام معمول دارد.
1 - تهیه و پیشنهاد نهادهای نظام و نقش و وظیفه اصلی هر یک، برای تصویب هیأت
وزیران
2 - تهیه و پیشنهاد لوایح مورد نیاز به هیأت وزیران جهت تصویب و ارائه به مجلس
شورای اسلامی
3 - تهیه و پیشنهاد آیین‌نامه‌های اجرایی نظام برای تصویب هیأت وزیران
4 - تهیه و عناوین دستورالعملهای نظام و برنامه زمان‌بندی تهیه آن با هماهنگی
دستگاه‌های اجرایی ذیربط
5 - تهیه و ابلاغ دستورالعملهای نظام طبق برنامه زمان‌بندی یاد شده در قالب اصول
کلی نظام و آیین‌نامه‌های اجرایی آن
ب) کلیه دستگاه‌های اجرایی و شوراهای فنی اقدامات و تصمیمات مربوط به تهیه و اجرای
طرحهای عمرانی را با رعایت اصول و آیین‌نامه‌ها و‌دستورالعملهای مصوب نظام فنی و
اجرایی به عمل آورند.
ج) تا تصویب و ابلاغ ضوابط موضوع بند "‌الف" فوق ضوابط موجود مورد عمل و رعایت
دقیق باشد.
‌میرحسین موسوی - نخست‌وزیر
‌گستردگی ابعاد و ماهیت فعالیت‌های مربوط به تهیه و تدوین و اجرای برنامه‌های
عمرانی و اثرات ناشی از چگونگی انجام آنها و نیز مصرف جم قابل‌توجهی از منابع مای
و غیر مالی کشور برای آن. ایجاب می‌نماید که فعالیت‌های مذکور در قالب یک نظم
سنجیده هماهنگ تنظیم و اجراء گردیده و بر‌مبنای اصول فنی مورد بهره‌برداری قرار
گیرد. نظام فنی و اجرایی که هدف مشخص آن به کارگیری اصول و ضوابط فنی در تنظیم و
به ثمر رساندن‌برنامه‌های عمرانی می‌باشد با توجه به گونه گونی سیستمها و
فعالیت‌های آن به شرح زیر تعریف می‌گردد.
‌تعریف - نظام فنی و اجرایی عبارت است از مجموع اصول، روشها، مقررات و ضوابط فنی،
حقوق و مالی حاکم بر تهیه، اجراء، بهره‌برداری و ارزشیابی‌برنامه‌های عمرانی کشور
و چگونگی انتخاب و به کارگیری عوامل دست‌اندرکار اجرای آن و نیز تبیین بافت درونی
و نحوه ارتباط برونی عوامل مذکور.
---------------------------------------------------------------
‌نظام فنی و اجرایی بر آن قسمت از برنامه‌های عمرانی کشور که مشتمل بر طرحهای
عمرانی و نیز طرحهای سرمایه‌گذاری شرکتهای دولتی و مؤسسات‌وابسته به دولت و بخش
خصوصی می‌باشد حاکمیت داشته و این مجموعه صرفاً ناظر به ضوابط مربوط به طرحهای
عمرانی کشور می‌باشد.
‌در فرآیند برنامه‌ریزی که مشتمل بر چهار مرحله:
1 - تصمیم‌گیریهای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی
2 - تعیین اولویت‌ها و تخصیص منابع
3 - روش اجراء
4 - کنترل و ارزشیابی
‌می‌باشد، نظام فنی و اجرایی به عنوان ارائه دهنده اصول، روشها، معیارها، مقررات و
ضوابط فنی حضور خود را از مرحله دوم مطرح و نقش عمده و‌اساسی را در مراحل سوم و
چهارم ایفا می‌نماید.
‌ارکان تشکیل دهنده نظام فنی و اجرایی
‌به طور کی نظام در قالب ارکان مشروحه زیر وظیفه و نقش اصلی خود را ایفا می‌نماید.
1 - معیارها و ضوابط فنی
2 - مدیریت اجرایی
3 - مطالعه و طراحی شامل:
1 - 3 - مطالعات تحقیقاتی، منطقه‌ای و جامع بخشی
2 - 3 - مطالعه و طراحی اجرایی مشتمل بر
1 - 2 - 3 - مطالعات شناسایی
2 - 2 - 3 - مطالعه و طراحی مقدماتی
3 - 2 - 3 - طراحی تفصیلی و اجرایی
4 - ساخت شامل
1 - 4 - عملیات ساخت
2 - 4 - نظارت بر ساخت
3 - 4 - آماده سازی برای بهره‌برداری
5 - ارزشیابی
‌اصول و مبانی حاکم بر نظام فنی و اجرایی
--------------------------------------
1 - استفاده بهینه از منابع و ظرفیت‌های موجود و ایجاد ظرفیت‌های جدید متناسب با
نیازهای فنی و اجرایی برنامه.
2 - بکارگیری اصول علمی و ضوابط حاکم بر انتخاب تکنولوژی مناسب در جهت ایجاد صرفه
و کیفیت بالاتر در اجراء و بهره‌برداری از طرحهای‌عمرانی و نیز انتقال تکنولوژی
مناسب انتخاب شده و همچنین ارتقاء سطح دانش فنی کشور، با توجه به سیاست‌های اشتغال
در برنامه.
3 - ایجاد زمینه مناسب برای جلب مشارکت مردم در مدیریت، اجراء و سرمایه‌گذاری.
4 - ایجاد زمینه مناسب برای بروز ابتکارات و خلاقیت‌ها.
5 - تأمین هدف خودکفایی کشور در زمینه امور فنی و اجرایی.
6 - ایجاد نظم و هماهنگی در روشهای مدیریت اجرایی، مطالعه و طراحی، ساخت، نظارت بر
ساخته، بهره‌برداری و ارزشیابی طرحهای عمرانی و‌تنظیم روابط فنی و حقوقی بین عوامل
دست‌اندرکار.
7 - نظارت و ارزشیابی عملکرد نظام و استفاده از نتایج حاصله در جهت تکامل و پویایی
نظام فنی و اجرایی و همچنین اصلاح برنامه.
8 - جلب مشارکت بانکها و نهادهای انقلاب اسلامی و سایر مؤسسات اعتباری مستقل یا
عام‌المنفعه جهت سرمایه‌گذاری در کارهای عمرانی.
‌معیارها و ضوابط فنی
‌تعریف - معیارها و ضوابط فنی عبارتست از مجموعه‌ای از مشخصات فنی، ضوابط و
دستورالعملهایی که بر اساس اصول علمی (‌اقتصادی - فنی)‌موجود در کشور و در جهان با
توجه به ارزشهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی حاکم بر جامعه و همچنین شرایط اقلیمی در
جهت تنظیم و به ثمر‌رساندن برنامه‌های عمرانی تهیه و تدوین می‌شوند.
‌اصول و مباین حاکم بر تهیه و تدوین معیارهای و ضوابط فنی
1 - حداکثر بهره‌گیری از منابع داخلی اعم از نیروی انسانی و سایر منابع.
2 - هماهنگی با روند دانش فنی پیشرو در جهان (‌با توجه به شرایط اجتماعی و اقتصادی
و اقلیمی و فرهنگی کشور ایران) و ایجاد صرفه و کیفیت بهتر‌در به ثمر رسیدن طرحهای
عمرانی.
3 - تعیین ضوابط لازم برای انتخاب تکنولوژی مناسب مورد نیاز و انتقال آن و ارتقاء
سطح دانش فنی موجود در کشور.
4 - هماهنگی و ارتقاء سطح دانش فنی در بخشهای مختلف.
5 - لزوم تنظیم و حفظ روابط فنی بین واحد مدیریت اجرایی، واحد خدمات مشاوره
(‌مطالعه و طراحی و نظارت) و واحد ساخت و ایجاد نظم و‌یکنواخت نمودن روشهای
مطالعاتی طراحی، ساخت، بهره‌برداری و ارزشیابی.
6 - یکنواخت نمودن ملزومات و مصالح و اجزاء ساختمانی به منظور فراهم نمودن زمینه و
شرایط لازم برای تولید انبوه آن‌ها.
7 - برنامه‌ریزی متمرکز و جامعه و ایجاد هماهنگی بین دستگاه‌های اجرایی و مؤسسات
تهیه کننده معیارها و ضوابط فنی (‌که وظیفه قانونی آنها تدوین‌معیار می‌باشد) به
منظور جلوگیری از دوباره‌کاریها در این زمینه.
‌مدیریت اجرایی
‌تعریف - مدیریت اجرایی عبارتست از کلیه فعالیت‌هایی که به منظور برنامه‌ریزی
اجرایی، سازمان‌دهی، هدایت و راهبری و بالاخره مراقبت و کنترل‌مورد نیاز جهت تهیه
و اجرای طرحهای عمرانی انجام می‌شود.
‌اصول و مبانی حاکم بر مدیریت اجرایی
1 - سازماندهی فنی و حقوقی واحد مدیریت اجرایی طرحهای عمرانی متناسب با حجم
اعتبارات عمرانی و رشته عملیات اجرایی به منظور هر چه‌بالاتر بردن کیفیت فنی و
اجرایی طرحها.
2 - انجام مدیریت اجرایی طرح توسط مجری مربوط و رعایت مراتب مندرج در بند 1 در
صورت تفویض اختیار.
3 - اقدام تدریجی برای سازماندهی جدید و مستقل جهت تصدی مدیریت اجرایی طرحهای
عمرانی مربوط به دستگاه‌هایی که وظیفه اصلی آنان‌خدمات عمومی، رفاهی و بهره‌برداری
و نگهداری است (‌نظیر دستگاه‌های قضایی، انتظامی، بهداشتی، آموزشی و...) و خودداری
از ارجاع مدیریت‌اجرایی کارهای جدید به دستگاه‌های اخیرالذکر، و همچنین جمع‌آوری و
انتقال افراد فنی این دستگاه‌ها به سازمانهای جدید اجرایی و یا به
دستگاه‌های‌اجرایی که وظیفه اصلی آنان مدیریت اجرایی طرحهای عمرانی می‌باشد.
4 - اتخاذ تمهیداتی برای جذب و حفظ نیروهای فنی و مدیران اجرایی در دستگاه‌های
اجرایی با رعایت اصل مزد در مقابل کار.
5 - انجام مدیریت اجرایی طرحهای عمده و خاص توسط دستگاه اجرایی مرکزی و ایجاد
زمینه مناسب در جهت رعایت اصل عدم تمرکز و استانی‌نمودن مدیریت اجرایی طرحها.
6 - فراهم نمودن تدریجی زمینه لازم جهت مدیریت مردمی در پروژه‌های کوچکی که هزینه
آن از محل خودیاری مرم تأمین می‌شود با هماهنگی لازم با‌شورای اسلامی محل مربوط.
7 - به هنگام نمودن اطلاعات فنی و اجرایی مدیران از طریق آموزش.
8 - تعیین ضوابط انتخاب میر اجراء با در نظر داشتن خصوصیات فنی و اجرایی طرحهای
مختلف.
9 - عدم شروع مراحل اجرای طرح بدون وجود گزارش توجیه فنی و اقتصادی برای آن.
10 - انجام مراحل مختلف اجرای یک طرح از زمان شروع مرحله مطالعه و طراحی مقدماتی
تا زمان بهره‌برداری با توجه به امکان تأمین منابع مالی و‌غیر مالی در قالب برنامه
زمان‌بندی شده.
‌مطالعه و طراحی
‌تعریف - مطالعه و طراحی کلیه تحقیقات و مطالعات منطقه‌ای و جامع بخشی مورد لزوم
برای تدوین و اصلاح برنامه و همچنین فعالیت‌هایی را که‌برای طراحی اجرایی و شروع و
انجام مرحله ساخت و نیز آماده شدن برای بهره‌برداری یک پروژه لازم است، در بر
می‌گیرد.
‌اصول و مبانی حاکم بر مطالعه و طراحی
----------------------------------
1 - انجام مطالعه و طراحی در قالب مطالعات جامع‌بخشی و منطقه‌ای و برنامه‌های
عمرانی.
2 - تعیین دستگاه بهره‌برداری در مرحله مطالعات شناسایی و انجام بررسیها و مطالعات
مربوط به سازمان‌دهی و شیوه‌های بهره‌برداری و همچنین تهیه‌برنامه زمان‌بندی
عملیات آماده‌سازی در مرحله مطالعه و طراحی.
3 - شروع هر یک از مراحل مطالعه و طراحی مقدماتی و طراحی تفصیلی و اجرایی با رعایت
فاصله زمانی منطقی این مراحل با شروع عملیات‌ساخت.
4 - رعایت هماهنگی طرح با سایر طرحهای مربوط (‌اعم از طرحهایی که در منطقه طرح
قرار دارد و غیر آن) و ملاحظه شرایط اقلیمی، استعدادها و‌امکانات بالقوه مناطق
مختلف، حفاظت محیط‌زیست و در نظر گرفتن شرایط اجتماعی، اقتصادی، و فرهنگی مناطق.
5 - انجام خدمات مطالعه و طراحی توسط واحدهای ذیصلاحیت در چارچوب معیارها و ضوابط
فنی و اجرایی.
6 - شناخت، انتخاب و به کارگیری تکنولوژی مناسب در طراحی، ساخت و بهره‌برداری و
فراهم آوردن زمینه لازم برای آموزش، انتقال و ارتقاء سطح‌تکنولوژی.
7 - بالا بردن کیفیت کارهای با رعایت اصل صرف، از طریق بکارگیری روش مسابقه بین
واحدهای خدمات مشاوره در موارد ممکن.
8 - جلب مشارکت مردم و استفاده از نظرات آنان در طراحی بالاخص در طرحهای که
مستقیماً در ارتباط با زندگی مردم می‌باشد.
9 - تصویب نتایج مطالعات و طراحی‌های انجام شده و انتخاب بهترین گزینه از نظر فنی
و اقتصادی توسط دستگاه اجرایی با استفاده از هیأت‌های‌تخصصی ذیصلاحیت.
10 - رعایت تناسب در ایجاد ظرفیت‌های رشته‌های تخصصی (‌در بخش‌های مختلف عمومی،
دولتی و غیر دولتی) در ارتباط با نیازهای برنامه‌های‌عمرانی.
11 - ایجاد انگیزه و اتخاذ سیاستهای لازم برای استانی نمودن واحدهای خدمات مشاوره
12 - حداکثر استفاده از منابع و امکانات داخلی در طراحی.
‌الف - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت (‌اهلیت و ظرفیت کاری) واحدهای خدمات
مشاوره (‌مطالعه و طراحی و نظارت)
------------------------------------------------------------------
‌الف - 1 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای خدمات مشاوره غیر دولتی
(‌در این واحدها صد درصد سهام به اشخاص حقیقی‌ایرانی تعلق دارد)
------------------------------------------------------------------
1 - تشکل واحدهای خدمات مشاوره صرفاً به منظور انجام خدمات مطالعه و طراحی و نارت
بر اساس مقررات مربوط.
2 - ملاک عمل قراردادن تحصیلات تخصصی مربوط دانشگاهی (‌حداقل لیسانس) و تجربه مفید
و مؤثر در رشته ذیربط برای هیأت مدیره و مدیر عامل‌و شرکاء و نیز تجربه‌کاری و حسن
عمل این واحدها برای تعیین صلاحیت در شرکت‌های خدمات مشاوره و همچنین اشخاص حقیقی
که به عنوان‌کارشناس حقیقی خدمات مشاوره تشخیص صلاحیت می‌شوند.
‌تبصره - عدم الزام به دارا بودن تحصیلات تخصصی دانشگاهی (‌لیسانس) برای شرکاء
شرکتهای خدمات مشاوره در رشته‌های ژئوتکنیک و‌نقشه‌برداری نظایر آن.
3 - نداشتن ممنوعیت قانونی و یا محکومیت و محرومیت‌های مؤثر در موضوع خدمات مشاوره
یا ساخت در مورد شرکت، هیأت مدیره، مدیر عامل و‌شرکاء و نیز اشخاص حقیقی که مستقلاً
به عنوان واحد خدمات مشاوره تأیید صلاحیت می‌شوند.
‌الف - 2 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای خدمات مشاوره عمومی و دولتی
(‌در این واحدها صد درصد سهام یا مالکیت به‌دولت یا مؤسسات وابسته به دولت و
نهادهای انقلاب اسلامی ایران تعلق دارد)
-----------------------------------------------------------------
1 - تشکیل واحدهای خدمات مشاوره صرفاً به منظور ارائه خدمات مطالعه و طراحی و یا
نظارت بر اساس مقررات مربوط.
2 - ملاک عمل قرار دادن تحصیلات تخصصی مربوط دانشگاهی (‌حداقل لیسانس) و تجربه
مفید و مؤثر در رشته ذیربط برای مدیر عامل و اعضاء‌هیأت مدیره و به طور کلی رؤسا و
مدیران و افراد اداره‌کننده و نیز تجربه‌کاری و حسن عمل در این واحدها.
3 - دارا بودن استقلال از نظر مالی، مدیریت فنی و اجرایی (‌به استثنای واحدهای
خدمات مشاوره وابسته یا تابعه دستگاه‌های اجرایی).
‌الف - 2 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای مختلط ایرانی خدمات مشاوره
-------------------------------------------------------------------
1 - ایجاد این واحدها صرفاً به منظور رفع تنگناها، در زمینه‌هایی که مانع از انجام
مطالعات جامع بخشی و منطقه‌ای توسط شرکتها و مؤسسات دولتی‌یا وابسته به دولت
می‌شود.
2 - تشکیل این واحدها با مشارکت واحدهای دولتی وابسته به دولت و یا نهادها و اشخاص
حقیقی و حقوقی بخش خصوصی صرفاً به منظور انجام‌خدمات مطالعه و طراحی و نظارت بر
اساس مقررات مربوط برای یک کار معین و مشخص و مدت محدود.
3 - تعیین صلاحیت این واحدهای به نسبت میزان سهم‌الشرکه بخشهای مختلف (‌غیر دولتی،
دولتی و عمومی) بر مبنای ضوابط مورد عمل در بخش‌مربوط.
4 - امکان مشارکت اشخاص حقیقی در این واحدها صرفاً برای تخصص‌ها و تجربه‌های بسیار
ممتاز آنان بر اساس ضوابط خاص مربوط.
5 - مشمولیت سایر اصول مصرح در مورد واحدهای غیر دولتی و دولتی حسب مورد به این
واحدها.
‌الف - 4 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای خدمات مشاوره خارجی
-------------------------------------------------------------------
1 - تشکیل این واحدها به منظور انجام خدمات مطالعه و طراحی و نظارت بر اساس مقررات
در کشور مربوطه و همچنین سپردن تعهد به ثبت شعبه‌شرکت در ایران و رعایت مقررات
جمهوری اسلامی ایران
2 - دارا بودن تخصص و حسن عمل و تجربه ممتاز در انجام کار نظیر و امکانات لازم
برای انجام کار و نیز دارا بودن صلاحیت کار در کشور متبوعه.
3 - تعهد آموزش افراد ایرانی و حداکثر استفاده از تخصص و امکانات داخلی در
قراردادهای مربوط.
4 - تعهد به انجام کار با مشارکت واحدهای خدمات مشاوره ایرانی
ب - اصول و مبانی حاکم بر ارجاع کار به واحدهای خدمات مشاوره (‌شامل مطالعه، طراحی
و نظارت)
-------------------------------------------------------------------
1 - رعایت کامل صلاحیت فنی و حرفه‌ای و حسن سابقه واحدهای خدمات مشاوره در ارجاع
کارها
2 - انجام مراحل دو و سه ترجیحاً توسط واحدهایی که مراحل قبلی را به طور رضایت بخش
انجام داده‌اند. (‌به استثنای طرحهایی که با توجه به ماهیت‌آنها اجرای این بند
ممکن نیست)
3 - در نظر گرفتن تجربه واحدهای خدمات مشاوره از نظر موضوع و منطقه اجرای کار و
استفاده از ظرفیت و توانایی کلیه آنها با رعایت ضرورت‌ها و‌اولویت‌ها.
4 - جهت‌گیری در ارجاع کار به واحدهای خدمات مشاوره، به انجام مطالعات منطقه‌ای و
جامع بخشی، شناسایی و هدایت و هماهنگی طرحهای‌مربوطه و همچنین بررسی و تأیید
گزارشات سایر واحدهای خدمات مشاوره توسط شرکتهای دولتی یا وابسته به دولت و بخش
عمومی و ارجاع‌کارهای مطالعه و طراحی اجرایی و نظارت صرفاً در موارد خاص به شرکتهای
مذکور و جهت‌گیری در کارهای اخیرالذکر به سمت ارجاع کار به واحدهای‌غیر دولتی.
5 - اولویت ارجاع کار به واحدهای خدمات مشاوره محلی در صورت وجود شرایط یکسان.
6 - ایجاد زمینه‌های رقابت و سبقت در جهت ارتقاء کیفی و کاهش هزینه بین واحدهای
خدمات مشاوره.
7 - امکان استفاده از مجموعه چند واحد خدمات مشاوره در کارهای بزرگی که قابل تقسیم
برای ارجاع به واحدهای موجود به طور جداگانه نیست.
8 - استفاده از شرکتهای خارجی صرفاً در موارد بسیار استثنایی و خاص که زمینه تخصصی
آن در ایران موجود نباشد از طریق ایجاد شرایطی که استفاده‌از نیروهای داخلی و
انتقال دانش فنی را امکان‌پذیر سازد با مشارکت واحدهای ایرانی.
پ - اصول و مبانی حاکم بر قراردادهای خدمات مشاوره (‌مطالعه و طراحی و نظارت)
------------------------------------------------------------------
1 - تعیین شرح خدمات و تأییدات و تکالیف و وظایف و تعهدات و اختیارات طرفین
قرارداد به طور جامع و مانع و روشن.
2 - رعایت عدالت در تعیین تعهدات وظایف، تأییدات، اختیارات، شرح خدمات و سایر
تکالیف و حقوق طرفین در قرارداد.
3 - پیش‌بینی تضمین‌های لازم و تکالیف مشخص در قرارداد، در صورت عدول از تعهدات
توسط هر یک از طرفین و نیز اتخاذ تمهیدات لازم برای‌مسئولیت‌پذیری واحدهای خدمات
مشاوره.
4 - ارجحیت دادن به استفاده از تضمین‌های صنفی نسبت به تضمین‌های متکی بر بانکها و
مؤسسات دولتی.
5 - پیش‌بینی مرجعی جهت حل سریع اختلافات.
6 - تیپ نمودن قرارداد و شرح خدمات برای هر یک از رشته‌های مختلف خدمات مشاوره و
استفاده از آن در ارجاع کارهای.
7 - استفاده از قراردادهای غیر تیپ با تأیید مرجع ذیصلاحیت در مواردی که استفاده
از قرارداد تیپ میسر نباشد.
8 - پیش‌بینی حد معقول و منطقی برای تغییر دادن میزان خدمات در قالب موضوع
قرارداد.
9 - پیش‌بینی آموزش نیروی انسانی دستگاه اجرایی و بهره‌بردار.
ت - اصول و مبانی حاکم بر نرخ گذاری و نحوه پرداخت حق‌الزحمه قراردادهای خدمات
مشاوره (‌مطالعات و طراحی و نظارت)
------------------------------------------------------------------
1 - تهیه فرمولهای استاندارد و ضوابط عمومی و نحوه کاربرد آن برای محاسبه
تعرفه‌های خدمات مشاوره در رشته‌های مختلف که امکان تیپ نمودن‌آنها وجود دارد با
توجه به تخصصهای مورد نیاز و راندمانهای متعارف کشور و استفاده از آن.
2 - مستقل نمودن فرمولهای محاسبه تعرفه خدمات مشاوره از مبلغ برآورد اجرای کار در
موارد ممکن.
3 - محاسبه تعرفه‌های تیپ خدمات مشاوره و ضوابط آن بر اساس مبانی زیر
‌الف - دستمزد - نرخ دستمزد مطابق نرخ رسمی
ب - تجهیزات و وسائل - نرخ تجهیزات و وسائل اجرای کار مطابق نرخهای رسمی
4 - استفاده از تعرفه غیر تیپ با تأیید مرجع ذیصلاحیت و با رعایت مبانی تعرفه تیپ
مندرج در بند 3 در مواردی که استفاده از تعرفه تیپ ممکن نباشد.
‌ساخت
‌تعریف - ساخت به طور کلی فعالیت‌های تصمیم‌گیری راجع به روش انجام کار، اجرای
عملیات، نظارت فنی بر حسن اجراء و نیز فراهم آوردن مقدمات‌لازم (‌آماده‌سازی) برای
شروع بهره‌برداری را در بر می‌گیرد.
‌اصول و مبانی حاکم بر ساخت
-------------------------
1 - عدم شروع عملیات ساخت قبل از انجام مطالعات مرحله اول طرح و همچنین قبل از
انجام طراحی تفصیلی هر بخش از کار، کارهای صنعتی و‌نظایر آن از قسمت اخیر (‌طراحی
تفصیلی) مستثنی می‌باشد.
2 - ارجاع کار برای شروع عملیات ساخت پس از حصول اطمینان از تأمین امکانات مالی
(‌ارزی ریال) و غیر مالی (‌ زمینه، جواز ساختمان، آب، برق،‌مصالح و ماشین‌آلات
و...)
3 - انجام فعالیت‌های مرحله ساخت توسط واحدهای ذیصلاحیت در قالب ضوابط حاکم بر
قراردادها، قیمت، نحوه ارجاع کارها، معیارها، ضوابط و‌مشخصات فنی و بازرسی فنی حین
ساخت.
‌تبصره - اجرای کار به روش امانی تابع آیین‌نامه خاص خود خواهد بود.
4 - ایجاد زمینه برای بروز ابتکارات و خلاقیت از طریق استفاده از روشهای اجرایی
جدید قابل قبول در جهت تقلیل مدت اجرای کار.
5 - فراهم آوردن زمینه لازم برای آموزش و تربیت نیروهای فنی برای ایجاد تشکیلات
فنی کارآمد و متعهد.
6 - بالا بردن کیفیت کار با رعایت اصل صرف از طریق انتخاب قیمت معقول اجرای کار با
توجه به آنالیز بهاء واحد اقلام کار.
7 - نظارت بر عملیات ساخت توسط واحدهای ذیصلاحیت به طور مستمر.
8 - پیش‌بینی و انجام فعالیت‌های مربوط به ایجاد آمادگی جهت بهره‌برداری از طرح در
قالب برنامه زمان‌بندی شده.
9 - پیش‌بینی ضوابط و تسهیلات لازم برای جلب مشارکت و خودیاری مردم در عملیات
ساخت.
10 - جلب مشارکت بانکها و دیگر مؤسسات مالی و اعتباری برای تأمین نقدینگی و
امکانات غیر مالی اجرای کارها برای واحدهای ساخت.
11 - رعایت تناسب در ایجاد ظرفیت‌های اجرایی برای رشته‌های مختلف کارها در بخشهای
مختلف غیر دولتی دولتی و عمومی در ارتباط با نیاز‌برنامه‌های عمرانی
12 - ایجاد روش مناسب برای تعیین و دریافت میزان واقعی مالیات و سایر حقوق دولتی
به منظور سالم‌سازی واحدهای ساخت غیر دولتی و تسریع و‌تسهیل در وصول مالیات و کاهش
تشریفات اداری.
‌الف - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت
------------------------------------------------------------------
‌الف - 1 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت غر دولتی (‌در این
واحدها صد درصد سهام به اشخاص حقیقی ایرانی تعلق‌دارد)
-------------------------------------------------------------------
1 - تشکیل واحدهای ساخت صرفاً به منظور انجام عملیات ساخت (‌پیمانکاری و یا مدیریت)
بر اساس مقررات مربوط.
2 - ملاک عمل قرار دادن تحصیلات، تخصص و تجربه مفید و مؤثر در رشته ذیربط برای
مدیر عامل و اعضاء هیأت مدیره در اعطای صلاحیت به‌شرکت و نیز رای اشخاص حقیقی که
مستقلاً به عنوان واحد ساخت تأیید صلاحیت می‌شوند.
3 - نداشتن ممنوعیت قانونی و یا محکومیت و محرومیت‌های مؤثر در موضوع کارهای ساخت
و خدمات مشاوره در مورد شرکت، هیأت مدیره، مدیر‌عامل، شرکاء و نیز اشخاص حقیقی که
مستقلاً به عنوان واحد ساخت تأیید صلاحیت می‌شوند.
4 - ملاک عمل قرار دادن حسن عمل، تجربه کاری، حداقل امکانات مالی و اعتباری و نیز
حداقل ماشین‌آلات و تجهیزات مورد نیاز کار در این واحدها.
5 - ایجاد انگیزه برای سوق و اسکان نیروهای متخصص در قالب واحدهای ساخت به
استانها.
‌الف - 2 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت عمومی و دولتی
(‌در این واحدها صد درصد سهام یا مالکیت به دولت یا مؤسسات وابسته به دولت یا
نهادهای انقلاب اسلامی ایران تعلق دارد)
------------------------------------------------------------------
1 - تشکیل واحدهای ساخت عمومی و دولتی به منظور انجام عملیات ساخت.
2 - ملاک عمل قرار دادن تحصیلات دانشگاهی، تخصص و تجربه مفید و مؤثر در رشته ذیربط
برای مدیر عامل، اعضاء هیأت مدیره و به طور کلی‌رؤسا و مدیران و افراد اداره کننده
این واحدها و همچنین حداقل ماشین‌آلات و تجهیزات مورد نیاز کار، تجربه کاری و حسن
عمل در این واحدها.
3 - دارا بودن استقلال از نظر مالی، مدیریت فنی و اجرایی (‌به استثنای واحدهای
ساخت وابسته یا تابعه دستگاه‌های اجرایی).
‌الف - 3 - اصول و مباین حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای مختلط ایرانی ساخت
------------------------------------------------------------------
1 - تشکیل این واحدها با مشارکت واحدهای دولتی و وابسته به دولت و یا نهادها و
اشخاص حقیقی و حقوقی بخش غیر دولتی صرفاً به منظور انجام‌عملیات ساخت بر اساس
مقررات مربوط و برای یک کار معین و مشخص و مدت محدود.
2 - ایجاد این واحدها صرفاً برای مواردی است که استفاده از امکانات دولت و بخش
عمومی برای رشته‌های اختصاصی که در آن کمبود داریم لزوم پیدا‌می‌کند.
3 - مشارکت بخش غر دولتی در این واحدها صرفاً برای تخصص و تجربه بسیار ممتاز و
مدیریت کارگاهی در رشته‌های اختصاصی مورد نظر (‌بر اساس‌ضوابط خاصی که در این
زمینه باید تدوین شود).
4 - مشمولیت سایر اصول مصرح در مورد واحدهای غیر دولتی و عمومی و دولتی حسب مورد
به این واحدها.
‌الف - 4 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت خارجی
------------------------------------------------------------------
1 - تشکیل این واحدها بر اساس مقررات کشور مربوط به منظور انجام عملیات ساخت و
همچنین سپردن تعهد به ثبت شعبه شرکت در ایران و رعایت‌مقررات جمهوری اسلامی ایران.
2 - دارا بودن تخصص، حسن عمل، تجربه ممتاز در انجام کار نظیر و امکانات لازم برای
انجام کار و نیز دارا بودن صلاحیت کار در کشور متبوعه.
3 - تعهد آموزش افراد ایرانی و حداکثر استفاده از تخصص و امکانات داخلی در پیمان
مربوط.
4 - تعهد به انجام کار با مشارکت واحدهای ساخت ایرانی.
ب - اصول و مبانی حاکم بر روش ارجاع و انجام کار ساخت
------------------------------------------------------------------
1 - رعایت کامل صلاحیت فنی و حرفه‌ای و ظرفیت کاری و حسن سابقه این واحدها در
ارجاع کارها.
2 - استفاده از روش اجرای کار به صورت امانی توسط دستگاه اجرایی تنها در مواد خاص
که استفاده از روش پیمانکاری ممکن و یا به صلاح نباشد.
3 - استفاده از نیروهای فنی و کارآمد به صورت پیمان مدیریت در موارد ضروری.
4 - رعایت اصل انجام مناقصه و تعیین برنده بر مبنای قیمت معقول در واگذاری کارها.
5 - رعایت اصل عدم تمرکز و اولویت اجرای کارها در شرایط مساوی توسط نیروهای محلی.
6 - احتراز از تمرکز کار در شرکتها و بخش‌های معین از طریق استفاده از ظرفیت کلیه
شرکتها به منظور بالابردن توان فنی کشور.
7 - تقسیم کارهای بزرگ فراتر از ظرفیت شرکتهای موجود داخلی به قسمتهای جداگانه
مناسب قابل اجراء برای شرکتهای داخلی و استفاده از مجموعه‌چند واحد ساخت در کارهای
بزرگ غیر قابل تقسیم.
8 - رعایت اصل واگذاری کامل یک کار در مورد کارهایی که نوعاً و به صورت معمول باید
به طور یکجا واگذار شوند به منظور احتراز از ارجاع بقیه آن به‌صورت متمم و الحاقیه
و یا کار تکمیلی.
9 - ممنوعیت استفاده از شرکتهای خارجی جز در کارهای استثنایی (‌با تشخیص هیأت
تخصصی) که امکان اجرای آن توسط واحدهای داخلی موجود‌نیست و با تأکید بر حداکثر به
کارگیری منابع داخلی و انتقال دانش اجرای کار به نیروهای داخلی از طریق مشارکت
واحدهای ساخت داخلی در قرارداد.
10 - رعایت اصل واگذاری کار به واحدهای دولتی و عمومی صرفاً برای کارهای بزرگ و یا
موارد خاصی که استفاده از واحدهای غیر دولتی ممکن و با‌به مصلحت نمی‌باشد با در
نظر گرفتن ضرورت استفاده از ظرفیت واحدهای دولتی موجود ذیصلاحیت
پ - اصول و مبانی حاکم بر قراردادهای ساخت
----------------------------------------
1 - تعیین تأییدات، تعهدات، و اختیارات و سایر شرایط قراردادی طرفین قرارداد به
طور جامع و مانع و بدون ابهام.
2 - پیش‌بینی تضمین‌های لازم و تکالیف مشخص، در صورت عدم اجرای صحیح یا عدول از
تعهدات و تأییدات و سایر شرایط قراردادی توسط هر‌یک از طرفین قرارداد متناسب با
خسارت مالی وارده به طرف دیگر.
3 - ارجحیت دادن به استفاده از تضمین‌های صنفی نسبت به تضمین‌های متکی به بانکها و
مؤسسات دولتی.
4 - رعایت عدالت در تعیین تأییدات، تعهدات، اختیارات و سایر شرایط قراردادی برای
طرفین قرارداد.
5 - ایجاد انگیزه و تشویق مالی برای واحدهای ساخت که موضوع قرارداد یا کار را با
کیفیت بهتر یا مثابه قبل از موعد مقرر به پایان برسانند و یا بالعکس.
6 - تعیین مرجعی جهت حل سریع اختلافات.
7 - تعیین حدود اختیارات و نقش دستگاه نظارت در قرارداد ساخت.
8 - پیش‌بینی آموزش نیروی انسانی (‌اعم از آموزش برای روش‌های ساخت و یا
بهره‌برداری در موارد لزوم).
9 - پیش‌بینی تدابیر لازم به منظور حفظ حقوق کارکنان واحد ساخت و رعایت سلامت و
بهداشت محیط کار و همچنین جلوگیری از ایجاد خسارت به‌تأسیسات و منابع عمومی و
خصوصی مجاور عملیات مورد پیمان.
10 - توجه به طبیعت کارها در تهیه متن و شرایط عمومی قراردادهای ساخت و عنداللزوم
تهیه و استفاده از قراردادای و شرایط متعدد تیپ برای‌کارهای مختلف.
11 - پیش‌بینی بیمه لازم به منظور تأمین خسارت وارده به طرفین و نیز اجتناب از
گزاردن مسئولیت‌های خارج از توانایی طرفین بر عهده آنان.
12 - پیش‌بینی حد معقول و منطقی برای تغییر مقادیر مبلغ و مدت قرارداد.
13 - استفاده از قرارداد غیر تیپ برای مواردی که استفاده از قرارداد تیپ میسر نیست
با تأیید مرجع ذیصلاحیت.
ت - اصول و مبانی حاکم بر نرخ‌گذاری و نحوه پرداخت قراردادهای یا هزینه در مرحله
ساخت
------------------------------------------------------------------
1 - تهیه و استفاده از شرح ردیف و قیمت‌های تیپ بر حسب رشته‌های مختلف کارهای
اجرایی به عنوان فهارس قیمت پایه به صورت سالیانه.
2 - متناسب نمودن قیمت‌های قرارداد در طول اجراء با استفاده از شاخص‌های تعدیل
آحاد بهاء و یا روش‌های دیگر در موارد خاص.
3 - محاسبه قیمت‌های پایه و شاخص‌های تعدیل با استفاده از مبانی زیر:
‌الف - مواد و مصالح - نرخ مواد و مصالح مطابق نرخهای رسمی
ب - دستمزد - نرخ دستمزد مطابق نرخ‌های رسمی
ج - ماشین‌آلات - نرخ اجاره ساعتی ماشین‌آلات بر اساس نرخ حاصل از تجزیه هزینه
ساعتی ماشین‌آلات یا نرخهای رسمی
4 - تهیه فرمول‌های استاندارد برای محاسبه قیمت‌های ردیف‌های فهارس پایه (‌تجزیه
قیمت) بر اساس راندمانهای متعارف کشور و استفاده از آن
5 - استفاده از مباین مورد عمل در محاسبه قیمت‌های پایه (‌مندرج در بند 3) برای
محاسبه و تهیه قیمت‌های غیر تیپ یا آنالیز خاص مربوط به آن در‌مواردی که قیمت پایه
مربوط تهیه نشده باشد.
6 - استفاده از روش تهیه متره و محاسبه مقادیر اقلام کار جهت محاسبه و پرداخت
کارکردها و یا استفاده از روش محاسبه و پرداخت بر اساس مراحل‌پیشرفت فیزیکی کار در
مواردی که استفاده از این روش منطقی باشد صرفاً برای پرداخت کارکردهای موقت.
7 - تهیه و استفاده از روش محاسبه کارکرد در کارهای امانی - قیمت مقطوع و سایر
روشهای ارجاع کار بر اساس مبانی بند 3
‌نظارت بر ساخت
-------------
‌نظارت فنی بر ساخت مشتمل است بر فعالیتهایی که به جهت کنترل کمی و کیفی عملیات
ساخت طرحهای عمرانی، از طریق اعمال نظارت عالیه و یا‌نظارت مستقیم بر کارها صورت
می‌گیرد و هدف آن تطبیق کمی و کیفی عملیات ساخت با مشخصات فنی و نقشه‌های اجرایی و
برنامه زمانی اجرای کار‌می‌باشد.
‌اصول و مبانی حاکم بر نظارت بر عملیات ساخت
-----------------------------------------
1 - الزامی بودن اعمال نظارت بر ساخت در کلیه پروژه‌ها و مستقل بودن قسمت نظارت از
واحد ساخت.
2 - مسئول بودن دستگاه نظارت نسبت به کنترل صحت اجرای عملیات توسط واحد ساخت به
منظور اجرای صحیح کار بر طبق معیارها و ضوابط فنی‌نقشه‌های اجرایی و سایر اسناد و
شرایط کار.
3 - مسئول بودن دستگاه نظارت نسبت به کنترل و صحت خدمات و عملیات آزمایشگاهی ساخت،
در این زمینه دستگاه نظارت می‌تواند با تأیید‌کارفرما از خدمات واحدهای آزمایشگاهی
ذیصلاحیت استفاده نماید و یا اینکه رأساً خدمات را انجام دهد.
‌تبصره - در مورد کارهای بزرگ واحد ساخت نیز باید با دایر کردن آزمایشگاه از
مرغوبیت و صحت و کیفیت مطلوب مصالح و عملیات خود اطمینان‌حاصل کند.
‌در مواقعی که دستگاه نظارت لازم بداند آزمایشات واحد ساخت تحت نظر او انجام خواهد
شد و به هر حال اقدام واحد ساخت خواه رأساً و خواه‌تحت نظارت دستگاه نظارت از
مسئولیت دستگاه نظارت نسبت به کنترل و تأیید کیفیت و کمیت مطلوب کار نمی‌کاهد.
4 - تهیه و استفاده از شرح خدمات تیپ نظارت و همچنین تعیین ترکیب استاندارد برای
عوامل نظارت بر ساخت و مشخصات و وظایف آنها در‌رشته‌های مختلف.
5 - تهیه ضوابط و دستورالعملهای فنی نحوه انجام نظارت بر ساخت به منظور استفاده از
آن توسط دستگاه نظارت.
6 - ایجاد انگیزه و پیش‌بینی تسهیلات رفاهی برای کارکنان نظارت کارگاهی به منظور
جذب افراد کاردان در کادر نظارت.
7 - استفاده از همان واحد خدمات مشاوره که خدمات مطالعه و طراحی تفصیلی طرح را
انجام داده است برای خدمات نظارت در صورت امکان.
8 - توجه به امر آموزش و تربیت کادر نظارت فنی به منظور بالابردن سطح کیفی پروژه
از طریق برگزاری کلاسهای آموزشی و تهیه و ارسال نشریات‌فنی.
‌آماده‌سازی برای بهره‌برداری
-------------------------
‌آماده‌سازی برای بهره‌برداری مشتمل بر کلیه فعالیتهایی است که به منظور تهیه و
تدارک مواد و مصالح و تجهیزات و قطعات یدکی، نیروی انسانی و‌همچنین تهیه
دستورالعملهای بهره‌برداری به موازات سایر فعالیت‌های اجرایی طرح توسط واحد
بهره‌بردار انجام می‌شود تا بهره‌برداری به موقع و با‌ظرفیت پیش‌بینی شده در طراحی
ممکن گردد این فعالیت‌ها توسط مدیریت.
ج - اصول و مبانی حاکم بر آماده‌ساز برای بهره‌برداری
-------------------------------------------------
1 - تعیین واحد بهره‌بردار و انجام به موقع فعالیت‌های مربوط به برنامه‌ریزی
اجرایی عملیات آماده سازی، سازماندهی و آموزش نیروی انسانی دوران‌بهره‌برداری و
نیز سایر اقدامات لازم برای بهره‌برداری قبل از اتمام دوران ساخت.
‌قبل از اتمام دوران ساخت.
2 - تهیه به موقع دستورالعملهای نگهداری و بهره‌برداری (‌فنی، مالی، اداری) به طور
ساده و روشن.
3 - پیش‌بینی و تهیه و تدارک به موقع ماشین‌آلات و تجهیزات و قطعات و لوازم و
مصالح مورد نیاز برای حداقل یک سال از مرحله بهره‌برداری.
4 - تأمین نیازهای تکنیکی و دانش فنی بهره‌برداری به نحوی که انتقال و بکارگیری
تکنولوژی را در چهارچوب سیاستهای تعیین شده به هرماه داشته‌باشد.
5 - تنظیم روابط دستگاه بهره‌بردار و مدیریت اجرایی و فراهم نمودن امکان
بهره‌برداری تدریجی از کار.
‌ارزشیابی
‌ارزشیابی عبارتست از فعالیت‌هایی که به منظور سنجش عملکرد نظام فنی و اجرایی در
جهت وصول به اهداف مصرح در نظام و نیز مقایسه این‌عملکرد با هدفهای تعیین شده طی
برنامه‌های عمرانی و تأثیر نتایج حاصله در فرآیند تهیه و تنظیم برنامه انجام
می‌شود.
‌اصول و مبانی حاکم بر ارزشیابی
-----------------------------
1 - ارزشیابی از جنبه فنی و اقتصادی و اجتماعی، مالی و نهادی بر مبنای شاخصها
نرمها و استاندارد علمی و فنی.
2 - انتخاب معیارها و روشهای ارزشیابی به نحوی که نتایج حاصل از اطلاعات آن متضمن
تقویت و اصلاح مکانیسم برنامه‌ریزی در سطوح مختلف‌کلان بخشی و طرح باشد.
3 - انتخاب زمان مناسب جهت ارزشیابی قبل از ورود زیان غیر قابل جبران به منظور
چاره‌جویی و اعمال اصلاحات لازم.
4 - ارزشیابی منظم و زمان‌بندی شده از عملکرد ضوابط، معیارها و روشها، عوامل
دست‌اندرکار.
5 - ارزشیابی منظم و زمان‌بندی شده از عملکرد طرحهای عمرانی در مراحل مختلف مطالعه
و طراحی، ساخت و بهره‌برداری و انعکاس نتایج آن به‌منظور اصلاح نظام فنی و اجرایی.
6 - ارزشیابی از طریق ایجاد شناسنامه کاری برای عوامل، افراد فنی و متخصص و نیز
شناسنامه برای هر یک از طرحهای عمرانی.
7 - ایجاد نظام اطلاعاتی و بروز نمودن اطلاعات در مراحل مختلف اجرای طرح جهت آگاهی
از وضعیت و مشکلات واحدهای مدیریت اجرایی،‌واحدهای ساخت، واحد خدمات مشاوره و
واحدهای بهره‌برداری از نظر کمی و کیفی.