آیین نامه اجرایی تبصره 4 قانون استفاده از خدمات تخصصی و حرفه ای حسابداران ذی صلاح به عنوان حسابدار رسمی

‌آیین‌نامه اجرایی تبصره 4 قانون استفاده از
خدمات تخصصی و حرفه‌ای حسابداران ذی‌صلاح به عنوان حسابدار رسمی
1379.06.13 - 28423- ت 17790 هـ - 1379.07.13
‌شماره: .28423ت 17790ه-
‌تاریخ: 1379.7.3
‌وزارت امور اقتصادی و دارایی
‌هیات وزیران در جلسه مورخ 1379.6.13 بنا به پیشنهاد شماره 43271 مورخ 1378.12.16
وزارت امور اقتصادی و دارایی و به استناد
‌تبصره (4) قانون استفاده از خدمات تخصصی و حرفه ای حسابداران ذی صلاح به عنوان
حسابدار رسمی - مصوب -1372 آیین‌نامه اجرایی
‌تبصره یاد شده را به شرح زیر تصویب نمود:

" آیین‌نامه اجرایی تبصره (4) قانون استفاده از خدمات تخصصی و حرفه ای حسابداران
‌ذی صلاح به عنوان حسابدار رسمی
‌ماده 1 - به منظور اعمال نظارت مالی بر واحدهای تولیدی، بازرگانی و خدماتی و
همچنین حصول اطمینان از قابل اعتماد بودن
‌صورتهای مالی واحدهای مزبور در جهت حفظ منافع عمومی، صاحبان سرمایه و دیگر اشخاص
ذی نفع، اشخاص حقیقی و حقوقی به ترتیبی
‌که در این آیین‌نامه معین می‌شود از خدمات تخصصی و حرفه ای حسابداران رسمی شاغل و
مؤسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران
‌رسمی ایران استفاده خواهند نمود.
‌ماده 2 - اشخاص حقوقی ذیل مکلفند حسب مورد "‌حسابرس و بازرس قانونی" یا "‌حسابرس"
خود را از میان مؤسسات حسابرسی که
‌عضو جامعه حسابداران رسمی ایران می‌باشند، انتخاب نمایند:
‌الف - شرکتهای پذیرفته شده یا متقاضی پذیرش در بورس اوراق بهادار و شرکت های
تابعه و وابسته به آنها .
ب - شرکتهای سهامی عام و شرکت های تابعه و وابسته به آنها.
ج - شرکتهای موضوع بندهای(‌الف و ب) ماده (7) قانون اساسنامه سازمان حسابرسی با
رعایت ترتیبات مقرر در تبصره یک ماده (132 (
‌قانون محاسبات عمومی.
ه- - شعب و دفاتر نمایندگی شرکتهای خارجی که در اجرای قانون اجازه ثبت شعبه و
نمایندگی شرکتهای خارجی -‌مصوب -1376 در
‌ایران ثبت شده اند.
‌و - مؤسسات و نهادهای عمومی غیر دولتی و شرکتها، سازمانها و مؤسسات تابعه و
وابسته به آنها.
‌ز - سایر اشخاص حقوقی و حقیقی زیر که با در نظر گرفتن عواملی از قبیل درجه اهمیت،
حساسیت و حجم فعالیت آنها (‌میزان فروش
‌محصولات یا خدمات، جمع داراییها، تعداد پرسنل و میزان سرمایه) و همچنین میزان
ظرفیت کاری مؤسسات حسابرسی و حسابداران رسمی،
‌مشخصات یا فهرست آنها توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی تا پایان دی ماه هر سال
اعلام می‌گردد.
1 - شرکت های سهامی خاص و سایر شرکت ها و همچنین مؤسسات انتفاعی غیرتجاری.
2 - شرکت ها و مؤسسات تعاونی و اتحادیه های آنها.
3 - اشخاص حقیقی که طبق مقررات قانونی مربوط، مکلف به نگهداری دفاتر قانونی هستند
.
‌تبصره 1 - اشخاص موضوع این ماده می‌تواند از خدمات سازمان حسابرسی که تنها مؤسسه
حسابرسی دولتی می‌باشد، به عنوان
"‌حسابرس و بازرس قانونی" یا " حسابرس " خود حسب مورد استفاده نمایند.
‌تبصره 2 - ضوابط تشخیص شرکتهای تابعه و وابسته، با توجه به اصول و ضوابط حسابداری
موضوع بند (‌ز) ماده (7) قانون
‌اساسنامه سازمان حسابرسی تعیین می‌گردد.
‌تبصره -3 با تعیین و اعلام وزارت امور اقتصادی و دارایی می‌توان برای "‌حسابرسی و
بازرسی قانونی" یا " حسابرسی " اشخاص
‌موضوع بند (‌ز) این ماده، از خدمات حسابداران رسمی نیز استفاده کرد .
‌ماده 3 - صورتهای مالی اشخاص موضوع ماده (2) که حسب مورد فاقد گزارش "‌حسابرسی و
بازرسی قانونی" یا " گزارش حسابرسی"
‌موضوع این آیین‌نامه باشد در هیچ یک از وزارتخانه‌ها، مؤسسات دولتی، شرکتهای
دولتی، بانکها و بیمه‌ها، مؤسسات اعتباری غیر بانکی،
‌سازمان بورس اوراق بهادار و مؤسسات و نهادهای عمومی غیر دولتی معتبر نمی‌باشد و
به نفع اشخاص مزبور قابل استناد نخواهد بود .
‌تبصره - استفاده اشخاص حقیقی و حقوقی موضوع این ماده از تسهیلات قابل ارایه توسط
وزارتخانه‌ها، مؤسسات، سازمانها،
‌دستگاهها و شرکت های مذکور در این ماده که وفق مقررات و ضوابط اعلام شده مستلزم
ارایه صورت های مالی می‌باشد، حسب مورد
‌منوط به ارایه گزارش حسابدار رسمی یا مؤسسه حسابرسی موضوع این آیین‌نامه می‌باشد
.
‌ماده 4 - حسابداران رسمی و مؤسسات حسابرسی مکلفند در گزارش "‌حسابرسی و بازرسی
قانونی" یا "‌ گزارش حسابرسی" که با رعایت
‌قانون اصلاح قسمتی از قانون تجارت مصوب 1347 و طبق اصول و ضوابط حسابرسی تهیه
می‌شود، نسبت به حسابها و صورتهای مالی
‌رسیدگی شده در باره موارد زیر صریحاً اظهار نظر نمایند:
‌الف - رعایت قوانین و مقررات تجاری، مالیاتی و سایر قوانین و مقررات مرتبط با
فعالیت شخص مورد رسیدگی.
ب - رعایت اصول و ضوابط حسابداری در تهیه و ارایه صورت های مالی و یادداشتهای
همراه صورت های مزبور.
ج - نحوه ارایه وضعیت مالی و نتایج عملیات شخص مورد رسیدگی در صورت های مالی.
‌تبصره 1 - هرگاه حسابداران رسمی و مؤسسات حسابرسی در جریان رسیدگی، به هرگونه
تخلف از مقررات موضوع این ماده از ناحیه
‌هیات مدیره و مدیر عامل برخورد نمایند، مکلفند موارد را در گزارش خود منعکس کنند.
‌تبصره 2 - مقصود از اصول و ضوابط حسابرسی، اصول متعارف در حرفه حسابرسی،
استانداردهای موضوع بند (‌ز) ماده (7) قانون
‌اساسنامه سازمان حسابرسی و آیین رفتار حرفه ای موضوع بند (3) ماده (6) اساسنامه
جامعه حسابداران رسمی ایران می‌باشد.
‌تبصره 3 - مقصود از اصول و ضوابط حسابداری، اصول متداول در حسابداری و
استانداردهای موضوع بند (‌ز) ماده (7) قانون
‌اساسنامه سازمان حسابرسی می‌باشد.
‌ماده 5 - حسابداران رسمی و مؤسسات حسابرسی که عهده دار انجام وظایف حسابرسی و
بازرسی قانونی و یا حسابرسی اشخاص
‌مشمول ماده (2) این آیین‌نامه می‌باشند در صورت درخواست اشخاص مزبور مکلفند علاوه
بر گزارش موضوع ماده (4) فوق، گزارش
‌حسابرسی مالیاتی جداگانه طبق نمونه ای که از طرف وزارت امور اقتصادی و دارایی
تهیه و در دسترس قرار می‌گیرد تنظیم کنند و جهت
‌تسلیم به حوزه مالیاتی مربوط در اختیار مؤدی قرار دهند.‌گزارش اخیراً لذکر باید
شامل موارد زیر باشد:
‌الف - اظهارنظر نسبت به دفاتر قانونی مطابق آیین‌نامه چگونگی تنظیم و تحریر و
نگهداری دفاتر و همچنین کفایت اسناد و مدارک
‌حسابداری برای امر حسابرسی طبق قوانین مالیاتی.
ب - تعیین درآمد مشمول مالیات براساس قوانین و مقررات مالیاتی به ویژه مقررات فصل
هزینه‌های قابل قبول و استهلاکات.
ج - اظهارنظر نسبت به مالیاتهایی که مؤدی به موجب قانون مکلف به کسر و پرداخت آن
به وزارت امور اقتصادی و دارایی بوده
‌است.(‌مالیاتهای تکلیفی(.
‌تبصره 1 - هرگاه حسابدار رسمی یا مؤسسه حسابرسی در اجرای بند (‌الف) این ماده به
موارد ایرادی برخورد نماید که به نظر او به
‌اعتبار دفاتر قانونی خللی وارد ننماید و تعیین درآمد واقعی مشمول مالیات امکان
پذیر باشد ضمن درج موارد ایراد در گزارش خود، درآمد
‌مشمول مالیات را تعیین خواهد کرد و در صورتی که دفاتر و اسناد و مدارک مزبور برای
محاسبه درآمد مشمول مالیات غیرقابل رسیدگی بوده
‌یا به علت عدم رعایت موازین قانونی و آیین‌نامه مربوط مورد قبول واقع نشود،
حسابدار رسمی یا مؤسسه حسابرسی باید مراتب را به اداره
‌مالیاتی مربوط و مؤدی کتباً اعلام نماید تا اداره مالیاتی نظر هیات موضوع بند (3)
ماده (97) قانون مالیاتهای مستقیم را اخذ نماید.
‌چنانچه نظر هیات موضوع بند (3) ماده (97) فوق الذکر مبنی بر تایید اعتبار دفاتر
باشد، نظر هیات باید وسیله اداره مالیاتی جهت ادامه
‌رسیدگی و تعیین درآمد مشمول مالیات به حسابدار رسمی یا مؤسسه حسابرسی ابلاغ شود و
در صورتی که نظر هیات مبنی بر رد دفاتر باشد
‌در این صورت ممیز مالیاتی مطابق مقررات موضوعه نسبت به تعیین درآمد مشمول مالیات
و مطالبه مالیات اقدام خواهد نمود.
‌تبصره 2 - از لحاظ مقررات این آیین‌نامه، قبول گزارش حسابرسی مالیاتی موکول به آن
است که حسابدار رسمی یا مؤسسه
‌حسابرسی تنظیم کننده گزارش حسابرسی موضوع ماده (4) این آیین‌نامه، آن را تهیه
نموده و این گزارش به ضمیمه گزارش اخیر و یا ظرف
‌مهلت مقرر در ماده (6) این آیین‌نامه به حوزه مالیاتی تسلیم شده باشد.
‌ماده 6 - مأموران تشخیص مالیات، گزارش حسابرسی مالیاتی را که همراه اظهارنامه
مالیاتی یا حداکثر ظرف سه ماه از تاریخ انقضای
‌مهلت تسلیم اظهارنامه مالیاتی تسلیم شده باشد، بدون رسیدگی قبول نموده و مطابق
مقررات مالیاتی برگ تشخیص مالیات صادر می‌نماید.
‌تبصره 1 - در صورتی که قبل و یا بعد از صدور برگ تشخیص مالیات، حسب اطلاعات و
مدارک به دست آمده نسبت به گزارش
‌حسابرسی مالیاتی در خصوص بند (‌الف) ماده (4) تنها در مورد عدم ثبت فعالیتهای
مالی به بررسی اسناد و مدارک و دفاتر نیاز باشد، اداره
‌مالیاتی موضوع را کتباً از حسابدار رسمی یا مؤسسه حسابرسی و مؤدی حسب مورد استعلام
خواهد نمود.
‌تبصره 2 - در صورتی که قبل از صدور برگ تشخیص مالیات نسبت به گزارش حسابرسی
مالیاتی در خصوص بندهای (ب) و (ج (
‌ماده (5) به توضیحات تکمیلی و مدارکی نیاز باشد باید مطابق تبصره فوق اقدام شود.
مؤدی یا حسابدار رسمی یا مؤسسه حسابرسی مکلف
‌است، حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ، اسناد و مدارک و دفاتر موضوع تبصره یک و
توضیحات و اطلاعات تکمیلی و مدارک موضوع این
‌تبصره را حسب مورد به اداره مالیاتی مربوط ارایه نماید.‌در صورت احراز عدم ثبت
فعالیت مالی، یا در صورت عدم ارایه اسناد و مدارک و دفاتر
‌و یا عدم ارایه توضیحات تکمیلی و مدارک در مهلت فوق، مأمور تشخیص مالیات با توجه
به اطلاعات و اسناد و مدارک به دست آمده حسب
‌مورد مطابق بند (2) یا (3) ماده (97) قانون مالیاتهای مستقیم رفتار و نسبت به
تعیین درآمد مشمول مالیات و مطالبه مالیات متعلق و یا
‌مالیاتهای تکلیفی طبق مقررات مربوط اقدام خواهد نمود.
‌تبصره 3 - در مواردی که پرونده مالیاتی مؤدیان مذکور در جلسه هیات موضوع بند (3)
ماده (97) فوق مطرح است یکی از اعضای
‌هیات مزبور توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی از بین حسابداران رسمی غیر شاغل
انتخاب می‌شود.
‌تبصره 4 - در صورتی که درآمد مشمول مالیات قطعی شده با درآمد مشمول مالیات تعیین
شده توسط حسابدار رسمی یا مؤسسه
‌حسابرسی، بیش از (%20) مشروط به اینکه بیش از مبلغ یکصد میلیون ریال شود، اختلاف
داشته باشد، و یا مبلغ اختلاف در هر صورت
‌بیش از مبلغ پانصد میلیون ریال گردد، وزارت امور اقتصادی و دارایی در صورت لزوم
مراتب را جهت رسیدگی به جامعه حسابداران رسمی
‌اعلام خواهد نمود تا در صورت احراز تخلف، نسبت به تعقیب متخلف یا متخلفین اقدام
شود. نصاب های ریالی موضوع این تبصره برای هر
‌سال مالیاتی با رعایت نرخ تورم رسمی سالانه اعلام شده از سوی بانک مرکزی جمهوری
اسلامی ایران به وسیله وزارت امور اقتصادی و
‌دارایی در سه ماهه اول سال بعد اعلام می‌گردد.
‌تبصره 5 - چنانچه نسبت به اعلام عدم رعایت مقررات قانونی مالیاتهای تکلیفی توسط
مؤدی مالیاتی، در گزارش حسابرسی مالیاتی
‌حسابدار رسمی یا مؤسسه حسابرسی، نقص یا تخلفی مشاهده گردد، وزارت امور اقتصادی و
دارایی در صورت لزوم مراتب را جهت رسیدگی به
‌تخلف احتمالی به جامعه حسابداران رسمی اعلام خواهد نمود.
‌ماده 7 - سایر اشخاص حقوقی و حقیقی که مشمول مفاد ماده (2) این آیین‌نامه نمی
گردند، می‌تواند حسابرسی صورت های مالی
‌و تنظیم گزارش مالیاتی خود را به حسابدار رسمی یا مؤسسه حسابرسی ارجاع و گزارش
مزبور را، به ضمیمه اظهار نامه مالیاتی و صورت های
‌مالی، و یا ظرف مهلت مقرر در ماده (6) این آیین‌نامه به حوزه مالیاتی مربوط تسلیم
نمایند.‌در این صورت، مشمول مفاد مواد (5) و (6) این
‌آیین‌نامه و تبصره های ذیل آن خواهند بود.
‌تبصره - وزارت امور اقتصادی و دارای می‌تواند حسابرسی صورت های مالی و تنظیم
گزارش مالیاتی اشخاص حقوقی و حقیقی را
‌به حسابداران رسمی یا مؤسسات حسابرسی واگذار نماید.‌در این صورت پرداخت حق
الزحمه، طبق مقررات مربوط به عهده وزارت مزبور
‌خواهد بود.
‌ماده 8 - اشخاص حقیقی و حقوقی می‌تواند با کسب نظر موافق سازمان تأمین اجتماعی،
حسابرسی دفاتر قانونی و تنظیم گزارش
‌تعیین مبالغ مشمول کسر حق بیمه خود را به حسابداران رسمی یا مؤسسات حسابرسی موضوع
این آیین‌نامه ارجاع، و حسابداران و مؤسسات
‌مذکور با رعایت تکالیف کارفرمایان بر مبنای قوانین، مقررات و دستورالعملهای
سازمان تأمین اجتماعی، گزارش حسابرسی لازم را تهیه که در
‌این صورت گزارش مزبور مبنای محاسبه حق بیمه قرار خواهد گرفت.
‌تبصره - حکم این ماده مانع مطالبه حق بیمه ناشی از اشتباه در محاسبات و موارد ذکر
نشده در گزارش حسابرسی مذکور در فوق
‌طبق مقررات تأمین اجتماعی و سایر مقررات، حداکثر ظرف مدت شش ماه از تاریخ تسلیم
گزارش نخواهد بود.
‌ماده 9 - اشخاص حقوقی و حقیقی می‌تواند با کسب نظر موافق دستگاههای دولتی دریافت
کننده مالیاتهای غیرمستقیم، مابه
‌التفاوت های قیمت کالا و خدمات، حقوق و عوارض دولت، شهرداریها، آموزش و پرورش،
تربیت بدنی و سایر موارد، از خدمات حسابداران
‌رسمی و مؤسسات حسابرسی برای تهیه گزارشهای حسابرسی ویژه در خصوص موارد یاد شده
استفاده نمایند. در این صورت دستگاههای
‌دولتی مذکور موظفند گزارشهای حسابرسی ویژه مزبور را مبنای محاسبه و دریافت
مطالبات خود قرار دهند.
‌تبصره - دستگاههای دولتی موضوع این ماده راساً نیز می‌تواند حسابرسی ویژه و تهیه
گزارش مربوط در خصوص اشخاص حقوقی
‌و حقیقی را به حسابداران رسمی یا مؤسسات حسابرسی واگذار نمایند. در این صورت
پرداخت حق الزحمه طبق مقررات مربوط به عهده
‌دستگاه دولتی ذی‌ربط خواهد بود.
‌ماده 10 - کلیه اشخاص موضوع این آیین‌نامه که مجازند طبق مقررات ارزی کشور تمام
یا قسمتی از درآمد، اصل سرمایه، سود
‌سرمایه گذاری، حق الامتیاز، اقساط و سود تسهیلات دریافتی و موارد مشابه را به ارز
و از طریق شبکه بانکی به خارج از کشور منتقل نمایند
‌مکلفند حسب مورد گزارش ویژه سازمان حسابرسی یا مؤسسه حسابرسی و یا حسابدار رسمی
در خصوص اظهارنظر نسبت به انطباق میزان ارز
‌مورد تقاضا با مستندات و مقررات مربوط را به درخواست خود منضم نمایند.
‌تبصره 1 - حکم این ماده شامل خرید کالا و خدمات و اخذ تسهیلات از خارج از کشور که
عملیات آن از طریق اعتبارات اسنادی،
‌ثبت سفارش و امثال آنها صورت می‌گیرد و مشمول اعمال نظارت مراجع ذی‌ربط دیگر
می‌باشد، نخواهد بود.
‌تبصره 2 - هیات مذکور در ماده (2) قانون جلب و حمایت سرمایه های خارجی مصوب سال
1334 می‌تواند حسب مورد از
‌خدمات سازمان حسابرسی یا مؤسسات حسابرسی یا حسابداران رسمی استفاده نماید.
‌ماده 11 - کلیه گزارش های حسابداران رسمی باید حسب مورد به وسیله حسابدار رسمی با
درج نام و نام خانوادگی و شماره عضویت
‌امضا و مهر شود و در مورد مؤسسات حسابرسی حداقل به امضای یکی از شرکای مؤسسه با
ذکر نام و نام خانوادگی و شماره عضویت وی و
‌مهر مؤسسه برسد.
‌ماده -12 اشخاص حقوقی و حقیقی می‌تواند علاوه بر موارد فوق الذکر از سایر خدمات
مجاز حسابداران رسمی و مؤسسات
‌حسابرسی موضوع ماده (1 (" اساسنامه جامعه حسابداران رسمی ایران " نیز استفاده
نمایند.
‌ماده 13 - تا تاریخ تصویب آیین اخلاق و رفتار حرفه ای حسابداران موضوع بند (3)
ماده (6) اساسنامه جامعه حسابداران رسمی ایران،
‌گزارش حسابدار رسمی یا مؤسسه حسابرسی که در سرمایه و منافع واحد مورد رسیدگی شریک
و سهیم بوده، یا با واحد مزبور معاملات
‌بازرگانی و انتفاعی داشته و به آن واحد خدمات حسابداری و مالی ارایه نموده و یا
از طرف آن واحد وکالت حضور در جلسات هیات مدیره
‌داشته باشد، معتبر نبوده و به نفع واحد مزبور قابل استناد نخواهد بود.
‌تبصره - در صورتی که حسابدار رسمی و یا مؤسسه حسابرسی، عهده دار ارایه خدمات
مشاوره ای و طراحی سیستمهای مالی به
‌صاحبکار شده باشد، باید ضمن اعلام مراتب به دبیرکل جامعه (‌قبل از شروع به عملیات
حسابرسی) و رعایت دقیق اصول و ضوابط حرفه
‌ای به گونه ای عمل کند که به صلاحیت حرفه ای و استقلال وی خدشه وارد نشود.
‌ماده 14 - در مواردی که مراجع قضایی و یا داوری اعم از داخلی و یا خارجی درخواست
استفاده از خدمات حسابداران رسمی و یا
‌مؤسسات حسابرسی را داشته باشند، جامعه حسابداران رسمی ایران نسبت به ارسال فهرست
حسابداران رسمی و مؤسسات حسابرسی اقدام
‌خواهد نمود.‌شخص منتخب مکلف است مراتب را به اطلاع جامعه حسابداران رسمی ایران
برساند.
‌حسن حبیبی - معاون اول رییس جمهور