آیین نامه ایمنی ماشین های لیفتراک



شماره131501
10/12/1387
مدیرعامل محترم روزنامه رسمی کشور
به پیوست آیین‌نامه ایمنی ماشین‌های لیفتراک برای درج در روزنامه رسمی کشور ارسال
می‌گردد خواهشمند است دستورفرمایید نسبت به چاپ آیین‌نامه در ارسال روزنامه چاپ
شده به این اداره اقدام لازم معمول گردد.
مشاور وزیر و مدیرکل روابط عمومی ـ علیرضا محمدعلی

آیین‌نامه ایمنی ماشین‌های لیفتراک
هدف:
به منظور تأمین و ارتقاء سطح ایمنی و حفاظت نیروی کار و همچنین صیانت نیروی
انـسانی و منابع مادی کشـور و ایمـن‌سازی محیط کارگاهـها و پیشگیری از حـوادث منجر
به صدمات جانی و خسارات مالی مقررات این آئین‌نامه به استناد ماده 85 قانون کار
جمهوری اسلامی ایران تدوین گردیده است.
فصل اول: تعاریف
لیفتراک
ماشینی است دارای یک دکل، شاخک و ملحقات که با توجه به نوع فعالیت برای حمل و نقل،
جابجائی و انبارنمودن بارها در اشکال و ظرفیت‌های مختلف طراحی و ساخته می‌شود و
متناسب با نوع کار و محیط از سوخت‌های فسیلی، گاز یا برق استفاده می‌کند.
ظرفیت
حداکثر بار مجاز ایمن که توسط لیفتراک جابه‌جا می‌شود و بوسیله کارخانه سازنده بر
روی پلاک مشخصات ماشین درج شده است.
ملحقات لیفتراک
کلیه تجهیزاتی که توسط شرکت سازنده لیفتراک، مطابق با استانداردهای لازم برای حمل
و جابجائی بارهای خاص به دکل یا شاخک لیفتراک اضافه می‌شود.
تجهیزات کنترلی
تجهیزاتی نظیر گیج‌ها، کنترل‌کننده‌ها و نشانگر سرعت که بوسیله آنها وضعیت و
عملکرد لیفتراک تحت کنترل در می‌آید.
فصل دوم: مقررات عمومی
ماده1ـ رانندگان لیفتراک باید آموزش‌های لازم درخصوص نحوه صحیح کار و عملکرد ایمن
لیفتراک را فراگرفته و همچنین دارای گواهینامه ویژه لیفتراک باشند.
ماده2ـ رانندگان لیفتراک موظفند به هنگام کار از وسایل حفاظت فردی متناسب با نوع
کار استفاده نمایند.
ماده3ـ سوارنمودن و انتقال کارگران و دیگر افراد متفرقه توسط لیفتراک ممنوع است.
ماده4ـ در هنگام رانندگی با لیفتراک استفاده از کمربند ایمنی الزامی است.
ماده5 ـ در صورتی که لیفتراک یا بار آن به هر علت دچار عدم تعادل یا واژگونی گردد،
راننده نباید تا رفع کامل خطر از داخل کابین خارج شود.
ماده6 ـ چیدمان محصولات و مواد در طول مسیر و تقاطع کارگاهها باید بگونه‌ای باشد
که راننده از دید کافی برخوردار گردد.
ماده7ـ محدوده عملیات و تردد لیفتراک در کارگاه باید به طور واضح و مشخص
علامت‌گذاری گردد.
ماده8 ـ تردد کارگران و افراد متفرقه در محدوده حرکت لیفتراک ممنوع است.
ماده9ـ کارفرما مکلف است با ایجاد نقاط و خطوط رنگ‌آمیزی شده، محلهای عبور و مرور
کارگران و افراد متفرقه را مشخص نماید.
ماده10ـ محدودیت سرعت حرکت لیفتراک در تمامی مسیرها باید مشخص و بر روی تابلوهای
راهنما و هشداردهنده نمایش داده شود.
ماده11ـ درب‌های خروجی، کانال‌ها، موانع، حفاظ‌ها و ستون‌های موجود در محوطه
کارگاه که در مسیر تردد لیفتراکها می‌باشند، باید بگونه‌ای رنگ‌آمیزی شوند که به
سهولت قابل رویت باشند.
ماده12ـ رنگ بدنه لیفتراک باید کاملاً مشخص و متمایز از رنگ محیط باشد.
ماده13ـ رانندگان لیفتراک مکلفند ضمن رعایت قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی از
مسیرهای مشخص شده تردد نمایند.
ماده14ـ توقف لیفتراک در مقابل تاسیسات مربوط به گاز، برق، آتش‌نشانی، پله‌های
اضطراری، آسانسور و تجهیزات امدادی ممنوع است.
ماده15ـ حرکت لیفتراک فقط در صورتی مجاز است که شاخکهای آن در پایین‌ترین حد ممکن
قرار گرفته باشد.
ماده16ـ رانندگان لیفتراک در هنگام رانندگی بایستی از انجام اعمالی نظیر خوردن،
آشامیدن، استعمال دخانیات، صحبت با تلفن همراه و استفاده از داروهای خواب‌آور و
هرگونه شوخی و اعمال غیر ایمن که باعث عدم تمرکز می‌گردد، خودداری نمایند.
ماده17ـ محدوده عملیات لیفتراک بایدکاملاً صاف، مسطح و دارای استحکام کافی و عاری
از هرگونه لغزندگی باشد.
ماده18ـ استفاده از لیفتراک و ملحقات آن برای حمل و جابجائی بار با ظرفیت بیش از
حد مجاز ایمن ممنوع است.
ماده19ـ کارفرما مکلف به استفاده از لیفتراک و ملحقات سالم، ایمن و متناسب با
شرایط محیط کارگاه و نوع بار می‌باشد.
ماده20ـ در حمل و نقل و جابجائی بارهائی که راننده از دید کافی برخوردار نمی‌باشد،
انتخاب روش‌های ایمن برای جابجائی بار الزامی است.
ماده21ـ حمل و جابجائی بارهای با طول زیاد و یا دارای نوسان باید در پائین‌ترین
حدممکن و با رعایت کلیه مسائل ایمنی صورت پذیرد.
ماده22ـ جابجائی و حمل بار در صورتی که باعث عدم تعادل بار لیفتراک گردد ممنوع
است.
ماده23ـ سوار نمودن افراد یا اضافه کردن وزنه در عقب لیفتراک برای ایجاد تعادل
ممنوع است.
ماده24ـ ترمز ناگهانی لیفتراک برای تخلیه بار اکیداً ممنوع است.
ماده25ـ برای جابجایی بار، نباید آنرا با شاخک لیفتراک به جلو هل داد.
ماده26ـ استفاده از دو یا چند لیفتراک برای حمل یک بار و یا افزایش ارتفاع عملکرد
ممنوع است.
ماده27ـ راننده لیفتراک باید درخصوص نحوه استفاده از ملحقات، آموزشهای لازم را
دیده و مستندات آن در پرونده وی ثبت و نگهداری گردد.
ماده28ـ راننده لیفتراک باید آگاهی‌های لازم درخصوص نوع، حجم، وزن، مرکز ثقل و روش
صحیح حمل بار را کسب نموده و از ایمن بودن مسیرهای تردد اطمینان حاصل نماید.
ماده29ـ بازدید کلیه قسمت‌های لیفتراک و ملحقات آن قبل از شروع هر شیفت‌کاری توسط
راننده الزامی است.
ماده30ـ بازرسی فنی کلیه قسمت‌های لیفتراک و ملحقات آن بعد از هرگونه تعمیرات و طی
دوره‌های زمانی مطابق دستورالعمل‌های شرکت سازنده الزامی بوده و نتایج آن باید در
پرونده لیفتراک ثبت و نگهداری شود.
ماده31ـ هر لیفتراک باید دارای یک پرونده که حاوی دستورالعمل‌های شرکت سازنده و
همچنین سوابق بازرسی‌های فنی، تعمیرات و روش‌های نگهداری است، باشد.
ماده32ـ استفاده از لیفتراک و اجزاء آن بعنوان نردبان و یا جایگاه کار کارگران
اکیداً ممنوع است.
ماده33ـ حمل افراد توسط شاخک‌های لیفتراک یا پالت ممنوع است.
ماده34ـ لیفتراک باید مجهز به اطاقک ایمن راننده، کمربند ایمنی، چراغ هشداردهنده،
آژیر، بوق دنده عقب، آینه‌های بغل و تجهیزات کنترلی باشد و همچنین برای کار در
تاریکی به چراغهای مناسب جلو و عقب با نور کافی تجهیز گردد.
ماده35ـ تردد و فعالیت لیفتراک‌ها در نزدیکی خطوط برق فشار قوی فقط با رعایت
مقررات مربوط به حریم خطوط انتقال و توزیع نیروی برق مجاز است.
ماده36ـ راننده لیفتراک باید از رانندگی با دست‌ها و کفش‌های خیس، روغنی و یا
آغشته به مواد لغزنده خودداری نماید.
ماده37ـ اعضای بدن راننده و یا دیگر کارگران تحت هیچ عنوان نباید در بین قطعات
متحرک لیفتراک قرار گیرد.
فصل سوم: مقررات اختصاصی
ماده38ـ قراردادن شاخک‌ها بر روی زمین، کشیدن ترمز دستی، خاموش نمودن موتور و کلید
قطع کن و خارج کردن کلید از سوئیچ قبل از ترک لیفتراک الزامی است.
ماده39ـ حمل لیفتراک به طبقات باید توسط بالابر مخصوص حمل بار که متناسب با وزن و
حجم لیفتراک است صورت‌پذیرد، در این حالت خاموش‌نمودن موتور، پائین کشیدن شاخک‌ها
و کشیدن ترمزدستی الزامی است.
ماده40ـ برای جابجائی بارهای ناهمگن مشخص نمودن مرکز ثقل الزامی است و باید این
مرکز ثقل در وسط شاخکها قرار گیرد.
ماده41ـ انجام کلیه امور تعمیراتی و همچنین جوشکاری بر روی بدنه، شاخک‌ها و ملحقات
لیفتراک به منظور از بین بردن ترکها و فرسودگیهای سطحی ممنوع بوده و درصورت نیاز
این امر فقط با نظارت شرکت سازنده مجاز است.
ماده42ـ به منظور جابجایی بارهائی که از ایستائی کاملی بر روی شاخک‌های لیفتراک
برخوردار نیستند باید از پالت‌های متناسب با نوع، جنس و حجم آن استفاده نمود.
ماده43ـ ایجاد زاویه منفی دکل برای جلوگیری از سقوط بار از روی شاخکهای لیفتراک
الزامی است.
ماده44ـ قرارگیری نوک شاخکها بر روی زمین برای تخلیه بار الزامی است.
ماده45ـ در موقع حرکت یا روشن بودن لیفتراک بجز راننده، کسی حق‌حضور بر روی بدنه
یا داخل اطاقک را ندارد.
ماده46ـ حضور، تردد و انجام هرگونه عملیات اجرائی و تعمیراتی در زیر شاخک‌ها یا
ملحقات لیفتراک ممنوع است.
ماده47ـ در فضاهای بسته که فاقد سیستم‌تهویه مناسب است، استفاده از لیفتراک‌های با
موتور احتراقی ممنوع بوده و باید از لیفتراک‌های برقی استفاده گردد.
ماده48ـ در زمان تعویض یا شارژ سیلندر گاز لیفتراک و همچنین تعویض و بازدید باطری
لیفتراک برقی کارگران مسئول مربوطه باید به وسایل حفاظت فردی متناسب با نوع کار
مجهز باشند.
ماده49ـ شارژ باطری لیفتراک‌های برقی باید در حضور مسئول مربوطه انجام گیرد.
ماده50 ـ صـندلی لیفتراک باید دارای شرایط ارگونومی مناسب بوده و بـه طور پیوسـته
مورد بررسی قرار گرفته و در صورت مشاهده هرگونه عیب و نقـص، تعمیر یا تعویض گردد.
ماده51 ـ سقف و بدنه کابین لیفتراک باید از استحکام کافی برخوردار بوده و با توجه
به نوع کار و شرایط محیطی، ایمنی راننده را تامین نماید.
ماده52 ـ برای حمل پاتیل‌های مذاب باید از لیفتراک‌هایی که به این منظور طراحی و
ساخته شده‌اند، استفاده نمود.
ماده53 ـ توقف لیفتراک‌های گازی در مجاورت شعله‌های باز، راه پله، ورودی زیر زمین،
کفشوی فاضلاب، چاله سرویس و کلیه اماکنی که احتمال تجمع گازهای ناشی از نشت گاز
سیلندر لیفتراک را دارند، ممنوع است.
ماده54 ـ شیر گاز سیلندر لیفتراک گازی در زمان خاموش بودن باید بسته باشد.
ماده55 ـ به منظور پیشگیری از خطر انفجار و اشتعال، تعویض کپسول‌های گاز باید
باموتورخاموش و در خارج از محیط سربسته کارگاهی و با نظارت سرپرست کارگاه و
بارعایت کلیه مقررات ایمنی صورت پذیرد.
ماده56 ـ هنگـام حمل و جابجـائی بارها در سرازیری، راننده لیفتراک فقط مجـاز به
حرکت با دنده‌عقب می‌باشد.
فصل چهارم: سایر مقررات
ماده57 ـ نصب لوح فلزی حاوی مشخصات فنی بر روی بدنه لیفتراک الزامی است.
ماده 58 ـ رعایت دستورالعمل‌های شرکت سازنده برای کلیه عملیات بهره‌برداری و
تعمیرات لیفتراک الزامی است.
ماده59 ـ بارهایی که احتمال ریزش، لغزش و یا سُرخوردن آنها وجود دارد، باید بطور
اطمینان بخشی مهار و سپس حمل گردند.
ماده60 ـ قراردادن بارها بر روی یکدیگر و یا داخل قفسه‌ها باید متناسب با ظرفیت
بار و استقامت آنها باشد.
ماده61 ـ اخذ تائیدیه بازرسی فنی و سالیانه لیفتراک‌ها از شرکت سازنده و یا مراکز
رسمی و معتبر مورد تایید وزارت کار و امور اجتماعی الزامی است.
ماده62 ـ استفاده از شعله باز برای نشت‌یابی گاز در لیفتراک‌های گازی اکیداً ممنوع
است.
ماده63 ـ با عنایت به ماده 88 قانون کار جمهوری اسلامی ایران؛ کلیه واردکنندگان،
تولیدکنندگان، فروشندگان، عرضه‌کنندگان و بهره‌برداری‌کنندگان از ماشین‌های
لیفتراک مکلف به رعایت استاندارد تولید و موارد حفاظتی و ایمنی که در کتابچه
اطلاعات فنی لحاظ می‌شود، می‌باشند.
ماده64 ـ مسئولیت رعایت مقررات این آئین‌نامه بر عهده کارفرمای کارگاه بوده و در
صورت وقوع هرگونه حادثه به دلیل عدم توجه به کارفرما به الزامات قانونی، مکلف به
جبران کلیه خسارات وارده به زیان‌دیدگان می‌باشد.
این آیین‌نامه مشتمل بر 4 فصل و 64 ماده به استناد مواد 85 و 91 قانون کار جمهوری
اسلامی ایران در جلسه مورخ 29/8/1387 توسط شورایعالی حفاظت فنی تهیه و در تاریخ 13
/11/1387 به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسیده است.