جزئیات قانون

تاریخ تصویب : 1363/10/02 مرجع تصویب : مصوبات مجلس شورا

‫نسخ، اصلاح، الحاق، تمدید مهلت
جدول نسخ را بازبینی فرمایید

تعداد

ماده : 17 تبصره : 18 بند : 11

شناسنامه

تاریخ امضا : 1363/10/11 تاریخ انتشار : 1363/10/23 تاریخ تایید : 1363/10/06 شماره پرونده : 2/755 روزنامه : 11618

ادوار

دوره : 2 شماره جلد : 1 شماره صفحه : 52

سالانه

شماره چاپ : 1363 شماره صفحه : 420
  • متن قانون
  • مجریان قانون (0)
  • گروه‌های موضوعی (43)

قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه

‌قانون تشکیلات و
اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه
‌ماده 1 - از تاریخ تصویب این قانون سازمان اوقاف به سازمان حج و اوقاف و امور
خیریه تغییر نام می‌یابد و امور ذیل به عهده این سازمان واگذار‌می‌گردد.
1 - اداره امور موقوفات عام که فاقد متولی بوده یا مجهول‌التولیه است و موقوفات
خاصه در صورتی که مصلحت وقف و بطون لاحقه و یا رفع‌اختلاف موقوف علیهم متوقف بر
دخالت ولی فقیه با شد.
2 - اداره امور اماکن مذهبی اسلامی که ترتیب خاصی برای اداره آنها داده نشده است.
به استثناء مساجد و مدارس دینی و تکایا.
3 - اداره امور مؤسسات و انجمنهای خیریه‌ای که از طرف دولت یا سایر مراجع ذیصلاح
به سازمان محول شده یا بشود.
4 - اداره مؤسسات و انجمنهای خیریه‌ای که به تشخیص دادستان محل فاقد مدیر باشد
(‌تا تعیین تکلیف از طرف دادگاه) ضم امین در مؤسسات و‌انجمنهای خیریه‌ای که به
تشخیص دادستان محل مدیر آن فاقد صلاحیت باشد (‌تا تعیین تکلیف از طرف دادگاه) و
همچنین است در صورت نبودن یا‌عدم صلاحیت ناظر (‌در مواردی که ناظر پیش بینی شده
باشد).
5 - انجام امور مربوط به گورستانهای متروکه موقوفه‌ای که متولی معین ندارند و
اتخاذ تصمیم لازم در مورد آنها.
6 - کمک مالی در زمینه تبلیغ و نشر معارف اسلامی.
‌تبصره 1 - سرپرست سازمان باید از طرف ولی فقیه مجاز در تصدی اموری که متوقف بر
اذن ولی فقیه است باشد.
‌تبصره 2 - بقاع متبرکه حضرت رضا علیه‌السلام و حضرت احمد ابن‌موسی (‌شیراز) و
حضرت معصومه و حضرت عبدالعظیم(ع) و موقوفات‌مربوط به آنها که متولی خاص نداشته
باشد و موقوفاتی که برای اداره هر کدام آنها از طرف ولی فقیه نایب‌التولیه تعیین
شده یا بشود از شمول این قانون‌مستثنی است و در غیر این صورت اداره آنها با سازمان
خواهد بود.
‌ماده 2 - از تاریخ تصویب این قانون سازمان اوقاف از نخست‌وزیری منتزع و اداره
امور حج و زیارت اماکن متبرکه اسلامی خارج از کشور و امور‌اوقاف تحت عنوان سازمان
حج و اوقاف و امور خیریه وابسته به وزارت ارشاد اسلامی اداره می‌شود.
‌ماده 3 - هر موقوفه دارای شخصیت حقوقی است و متولی یا سازمان حسب مورد نماینده آن
می‌باشد.
‌ماده 4 - متولی موقوفه کسی است که به موجب مفاد وقفنامه و مقررات قانون مدنی یا
این قانون واجد این سمت باشد. در مورد اعتراض اشخاص با‌رعایت مواد 14 تا 17 این
قانون اقدام خواهد شد.
‌تبصره 1 - موقوفاتی که متولی آنها عزل یا فوت می‌شود تا تشخیص متولی بعدی و
موقوفاتی که متولی آنها ممنوع‌المداخله می‌شود تا رفع‌ممنوعیت یا ضم امین در حکم
موقوفات بدون متولی است.
‌تبصره 2 - هر گاه شخص یا اشخاصی که در وقفنامه به عنوان متولی معین شده‌اند وجود
نداشته باشند و یا اوصاف مقرر در وقفنامه منطبق با‌شخص یا اشخاص معینی نگردد
موقوفه در حکم موقوفه مجهول‌التولیه است.
‌تبصره 3 - در موقوفاتی که شرط مباشرت نشده باشد هر گاه متولی برای انجام تمام یا
قسمتی از امور مربوط به موقوفه وکیلی انتخاب کند وکیل‌مزبور باید توانایی انجام
مورد وکالت را داشته باشد در صورتی که وکیل انتخابی به تشخیص سازمان قادر به ایفاء
وظایف محوله نباشد مراتب کتباً به‌متولی ابلاغ خواهد شد هر گاه ظرف دو ماه برای
متولیان مقیم ایران و چهار ماه برای متولیان مقیم خارج از کشور، متولی، اقدام به
تغییر وکیل ننماید‌موضوع به دادگاه صالح احاله و پس از ثبوت عدم توانایی وکیل
مزبور با ابلاغ سازمان از دخالت ممنوع می‌شود این حکم شامل وکلایی که قبلاً
نیز‌انتخاب شده‌اند خواهد بود.
‌ماده 5 - سازمان حج و اوقاف و امور خیریه می‌تواند در اموری که اداره آن به عهده
این سازمان است شخص یا هیأتی از اشخاص متدین و معروف‌به امانت را به عنوان امین یا
هیأت امناء تعیین نماید.
‌تبصره 1 - نحوه انتخاب و برکناری و شرایط و حدود اختیارات و وظایف امین یا هیأت
امناء و میزان حق‌الزحمه آنان و همچنین نظامات راجع به‌حفظ و نگهداری اماکن و
اموالی که اداره آن به عهده سازمان حج و اوقاف و امور خیریه می‌باشد به موجب
آیین‌نامه‌هایی که بر اساس مقررات و سنن و‌خصوصیات اماکن مربوط که به تصویب هیأت
وزیران می‌رسد خواهد بود.
‌تبصره 2 - نذور نقدی که جهت مشخصی برای مصرف آن معین نشده است و وجوه حاصل از
فروش اموال منقول زائد بر احتیاجی که به این قبیل‌اماکن اهداء می‌شود با جلب نظر
اداره اوقاف به وسیله هیأت امناء به ترتیب در امور ذیل مصرف می‌شود:
‌الف - عمران و آبادی اماکن مذکور.
ب - تدارک وسائل رفاه و بهداشت زوار این اماکن و ساکنان ناحیه.
ج - نشر معارف اسلامی و تبلیغات مذهبی و تعظیم شعائر دینی در آن محل.
‌د - کمک به مدارس علوم دینی در آن محل.
ه - خیرات و مبرات مطلقه.
‌ماده 6 - صرف درآمد موقوفات به منظور بقاء عین آنها بر سایر مصارف مقدم است و
متولی موظف است موجبات آبادانی رقبات موقوفه را در‌جهت بهره‌برداری صحیح از آنها
به منظور اجرای نیات واقف فراهم آورد.
‌تبصره - در صورتی که درآمد یک‌ساله موقوفه یا اماکن اسلامی برای تعمیر و یا
نوسازی آن کافی نباشد درآمد دو یا چند سال در حساب مخصوصی‌ذخیره و به موقع به مصرف
خواهد رسید.
‌ماده 7 - هر گاه متولی یا ناظر نسبت به عین یا منافع موقوفه تعدی یا تفریط نماید
یا در انجام وظایف مقرر در وقفنامه و قانون و آیین‌نامه‌ها و‌مقررات مربوط مسامحه
و اهمال ورزد، با رسیدگی شعبه تحقیق و حکم دادگاه حسب مورد معزول یا
ممنوع‌المداخله یا ضم امین خواهد شد.
‌تبصره 1 - به متولی و ناظر ممنوع‌المداخله در زمان ممنوعیت حق‌التولیه و
حق‌النظاره تعلق نخواهد گرفت مگر آنکه برائت آنان ثابت شود و در‌مواردی که ضم امین
می‌شود اوقاف حق امین را خواهد پرداخت.
‌تبصره 2 - در مواردی که مطابق قانون مدنی یا این قانون ضم امین می‌شود دادگاهها
می‌توانند سازمان حج و اوقاف و امور خیریه را هم به عنوان‌امین تعیین کنند.
‌تبصره 3 - نسبت به تعدی و تفریط یا سایر تخلفات مدیران و امناء مؤسسات و بنیادهای
خیریه طبق اساسنامه مؤسسه و بنیاد مربوط اقدام خواهد‌شد. و در صورتی که اساسنامه
آنها در این موارد ساکت یا ناقص باشد مشمول مقررات پیش‌بینی شده در این ماده و
تبصره‌های آن خواهند بود.
‌تبصره 4 - کلیه مباشران موقوفات و اماکن مذهبی اعم از متولی و ناظر و امناء و
مدیران و امناء و بنیادهای خیریه مذکور در این قانون در حکم امین‌می‌باشند در صورت
تعدی یا تفریط یا تخلفات دیگر ملزم به تأدیه حقوق و وجوه و اموال و جبران خسارات
ناشی از اعمال خود خواهند بود هر گاه‌عمل آنها مشمول عناوین کیفری باشد از طریق
مراجع قضایی نیز تعقیب و به مجازات مقرر محکوم خواهند شد.
‌ماده 8 - در آمد موقوفات مجهول‌المصرف و موقوفاتی که به صیغه مبرات مطلقه وقف شده
قابل مصرف در تحقیق و تبلیغ و نشر کتب در زمینه‌معارف اسلامی و عمران موقوفات
می‌باشد زیر نظر سازمان به مصرف می‌رسد.
‌تبصره - درآمد موقوفات متعذرالمصرف و موقوفاتی که عواید آنها به سبب قلت گرچه با
پس‌انداز چند سال برای اجرای نظر واقف کافی نباشد با‌تشخیص تحقیق اوقاف در موارد
اقرب به غرض واقف در محل به مصرف می‌رسد. آن قسمت از درآمد موقوفاتی که به علت
کثرت عوائد زائد بر مصرف‌متعارف باشد حتی‌الامکان در موارد اقرب به نظر واقف صرف
گردد و در صورت نبودن مورد اقرب در مطلق امور خیریه به مصرف خواهد رسید.‌مقصود از
متعذرالمصرف آن است صرف درآمد موقوفه در مصارف مقرر به علت فراهم نبودن وسایل و یا
انتفاء موضوع و یا عدم احتیاج به مصرف‌مقدور نباشد.
‌ماده 9 - سازمان حج و اوقاف و امور خیریه نسبت به مواردی که در بندهای ماده یک
این قانون به عهده آن گذاشته شده در صورت عدم اقدام متولی‌یا امناء یا موقوف علیهم
حق تقاضای ثبت و سایر اقدامات لازم و اعتراض و اقامه دعوی را دارد همچنین می‌تواند
در مواردی که لازم بداند و مصلحت‌موقوفه ایجاد نماید در دعاوی مربوط وارد دعوی شده
و به احکام صادره اعتراض کند.
‌تبصره - در کلیه موارد مذکور در این ماده سازمان حج و اوقاف و امور خیریه،
موقوفات عام، بقاع متبرکه، اماکن مذهبی اسلامی، مدارس علوم‌دینی و مؤسسات و
بنیادهای خیریه از پرداخت مخارج و هزینه‌های دادرسی و ثبتی و اجرایی معاف
می‌باشند.
‌ماده 10 - ثبت معاملات راجع به عین یا منافع موقوفات و بنیادها و مؤسسات خیریه
مذکور در ماده 9 در دفاتر اسناد رسمی موکول به موافقت‌سازمان حج و اوقاف و امور
خیریه است. دفاتر اسناد رسمی مکلفند رونوشت مصدق وقف‌نامه‌ها و اسناد راجع به وقف
را ظرف 10 روز پس از ثبت به‌اداره اوقاف مربوطه ارسال دارند.
‌تبصره - ادارات ثبت مکلفند رونوشت مصدق اسناد مالکیت وقف را پس از صدور به اداره
اوقاف محل تحویل نمایند. متولیان نیز موظفند ظرف‌مدت دو ماه از تاریخ اجرای این
قانون رونوشت مصدق اسناد مالکیت و رونوشت وقفنامه‌های موجود نزد خود را برای حفظ و
نگهداری به اداره اوقاف‌مربوط تسلیم دارند.
‌ماده 11 - حق‌التولیه متولی و یا سازمان (‌در قبال اعمال تولیت نسبت به موقوفات
متصرفی) همچنین حق‌النظاره ناظر به میزان مقرر در وقفنامه‌است و در صورتی که
وقفنامه موجود نباشد و یا میزان حق‌التولیه و حق‌النظاره در آن تعیین نشده باشد
حق‌التولیه به مقدار اجرت‌المثل از عایدات‌خالص خواهد بود.
‌ماده 12 - سازمان حج و اوقاف و امور خیریه وجوهی را که از محل هدایای مستقل و
حق‌التولیه و حق‌النظاره دریافت می‌دارد طبق بودجه‌ای که هر‌سال تنظیم و به تصویب
هیأت دولت خواهد رساند رأساً به مصرف می‌رساند.
‌ماده 13 - وجوهی که از محل پذیره و اهدایی حاصل از اجاره و استیجار رقبات موقوفه
دریافت می‌گردد از عواید همان موقوفات محسوب و به‌مصارف مقرره خواهد رسید.
‌تبصره - نحوه و ترتیب وصول پذیره و اهدایی مطابق آیین‌نامه‌ای است که به تصویب
هیأت دولت خواهد رسید.
‌ماده 14 - تحقیق در جمع و خرج عواید راجع به وقف و نیز صدور مفاصا حساب و تطبیق
مصارف با مفاد وقفنامه و تشخیص متولی و ناظر و‌موقوف علیهم (‌با رعایت ماده 7 این
قانون و تبصره‌های آن) با شعب تحقیق اوقاف است مگر در موقوفات منصوص‌التولیه در
صورتی که مظنه تعدی و‌تفریط متولی نباشد.
‌ماده 15 - هیأت تحقیق اوقاف مرکب از دو قسمت حقوقی و حسابرسی است و شعب آن بر حسب
ضرورت در مراکز استانها و شهرستانها تأمین‌می‌گردد.
‌تبصره - ادارات اوقاف و اشخاص ذینفع در صورتی که اعتراض داشته باشند می‌توانند پس
از ابلاغ نظر شعبه تحقیق اعتراض خود را در دادگاههای‌دادگستری طرح نمایند. حکم این
ماده در مورد بنیادها و مؤسسات خیریه و اماکن مذهبی اسلامی نیز جاری است.
‌ماده 16 - در مورد اراضی که برای احداث مراکز آموزشی یا درمانی وقف می‌شود در
صورتی که متولی بدون عذر موجه در مدت مناسب با‌تشخیص سازمان اقدام مؤثری برای
احداث آن مراکز نکند و الزام متولی هم به انجام آن ممکن نباشد سازمان می‌تواند حسب
مورد آن اراضی را در‌اختیار وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداری، سازمان بهزیستی،
هلال احمر محل یا سازمان دیگری که وظایف آن متناسب با اهداف واقف باشد‌قرار دهد تا
اقدام لازم به عمل آورند.
‌ماده 17 - آیین‌نامه‌های اجرایی این قانون و کیفیت تحقیق در شعب تحقیق با پیشنهاد
سازمان به تصویب هیأت وزیران خواهد رسد.
‌ماده 18 - کلیه قوانین و مقرراتی که با این قانون مغایرت دارد از تاریخ
لازم‌الاجرا شدن این قانون لغو می‌گردد.
‌قانون فوق مشتمل بر هجده ماده و هفده تبصره در جلسه روز یکشنبه دوم دی ماه یک
هزار و سیصد و شصت و سه مجلس شورای اسلامی تصویب و‌در تاریخ 63.10.6 به تأیید
شورای محترم نگهبان رسیده است.
‌رییس مجلس شورای اسلامی - اکبر هاشمی