بررسی و تحلیل وقایع سیل فروردین ماه سال ۱۳۹۸

مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در گزارشی به بررسی و تحلیل وقایع سیل فروردین ماه سال ۱۳۹۸ پرداخت.

 به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات زیربنایی این مرکز در گزارشی با عنوان « بررسی و تحلیل وقایع سیل فروردین‌ماه سال ۱۳۹۸ » آورده است؛ سال‌های آبی متوالی 1397-1396 و 1398-1397 به‌ ترتیب از نظر خشکسالی و ترسالی در طول دوره آماری ثبت شده کشور بسیار کم‌سابقه است. در سال آبی 1398-1397 تا تاریخ 1398/01/20 درصد اختلاف متوسط بارندگی در کل کشور با موقعیت مشابه زمانی در سال آبی گذشته و متوسط درازمدت به ‌ترتیب 181 و 46 درصد بوده است.

بنا بر این گزارش تا تاریخ مذکور، کل ورودی و خروجی مخازن سدهای کشور به‌ ترتیب 51/06 و 32/84 میلیارد مترمکعب بوده است و درصد پُر بودن مخازن سدهای کشور تا این تاریخ در سال‌های آبی 1397-1396 و 1398-1397 به ‌ترتیب 48 و 76 درصد بوده است.

بر اساس مطالعات مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی ، آمار و ارقام مذکور حاکی از پُرآب بودن سال آبی جاری و بارش‌های زیاد و گسترده در سطح کشور است. به‌ دلیل سامانه‌های بارشی با شدت، تداوم و گستردگی مکانی بالا، در اواخر اسفندماه 1397 و اوایل فروردین‌ماه 1398 برخی از استان‌های کشور دچار سیل‌های شدید با خسارات بالا شدند.
این گزارش می افزاید : شدت و خسارات سیل در استان‌های گلستان، خوزستان و لرستان بالا و چشمگیر بود. بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد که در هر سه استان گلستان، خوزستان و لرستان، شدت و بزرگی سیل‌ها به حدی بوده است که در وضعیت فعلی، کنترل 100 درصدی آنها غیرممکن بوده و وارد شدن خسارات نیز اجتناب‌ناپذیر بوده است.

در این گزارش تصریح شده است که سؤال اساسی این است که آیا امکان کاهش خسارات وجود داشته و دلایل اصلی افزایش خسارات چه بوده است. در مورد سیل رودخانه گرگان‌رود استان گلستان به‌‌دلیل خشکسالی شدید سال آبی قبل، مخازن سدهای روی رودخانه گرگان‌رود (سدهای بوستان، گلستان و وشمگیر) تا اول بهمن‌ماه 1397 وضعیت مناسبی را نداشته‌اند، ولی بارش‌های بعدی تا اول اسفندماه مخازن سدهای گلستان و وشمگیر را به‌ طور کامل از آب پُر می‌کند.

گزارش مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی تصریح می کند که بارش‌های آخر اسفندماه 1397 باعث سرریز شدن سدها و ایجاد سیل در پایین‌دست، به ‌خصوص در مناطق گنبد و آق‌قلا می‌شود و حجم سیلاب تولید شده به‌ حدی زیاد بوده که ظرفیت مخازن سدهای روی رودخانه گرگان‌رود برای مهار کامل آن کافی نبوده است، اما پُر نگه‌داشتن مخازن سدها می‌توانست سبب شود که حتی سیل‌های کوچک‌تر از سیل موضوعه نیز خسارات قابل توجهی را وارد کند.

بر اساس این گزارش اقدامات ضعیف سازه‌ای و غیرسازه‌ای پایین‌دست و همچنین تجربه‌ نگرفتن از سیل‌های قبل استان گلستان نیز به تشدید خسارات سیل گرگان‌رود منجر شده است. متولیان امر در حوضه‌های آبریز کرخه و کارون بزرگ نیز در ابتدای سال آبی 1398-1397 با تصور تداوم کم‌آبی‌های سال‌های قبل و همچنین با تکیه بر پیش‌بینی‌های مبنی بر نرمال بودن سال آبی جاری، در جهت ذخیره‌سازی بیشتر آب در سدهای استان خوزستان برنامه‌ریزی می‌کنند.

در این گزارش همچنین تاکید شده است که از اواسط بهمن‌ماه 1397 با توجه به درصد پُری بالای مخازن سدها در خوزستان، آستانه تحمل پایین‌دست (حداکثر ظرفیت آبگذری ایمن) و احتمال بسیار بالای بارش‌های اواخر اسفندماه و اوایل فروردین‌ماه، وضعیت بحرانی پایین‌دست آشکار بوده است و تحت این شرایط زمان کافی برای ایجاد فضای خالی در مخازن سدها با توجه به آستانه تحمل پایین‌دست وجود نداشته و برای ایجاد فضای خالی قابل توجه در مخازن سدها تنها راه، ایجاد سیل‌های مصنوعی در پایین‌دست بوده و ز این زمان خروجی از سدها در حد آستانه تحمل بوده است.

این گزارش همچنین می افزاید : با احتمال بسیار بالای وقوع سیل در اواخر اسفندماه و اوایل فروردین‌ماه، باید اقداماتی مبنی بر تقویت و ایجاد سازه‌های حفاظتی پایین‌دست به ‌صورت ضرب‌الاجلی و در حداقل زمان برای کم کردن خسارات آتی انجام می‌شده است. نکته حائز اهمیت آن است که حتی در صورت خالی بودن بخش قابل توجهی از مخازن سدهای استان خوزستان، خسارات اجتناب‌ناپذیر بوده و رویکرد باید در جهت حداقل کردن خسارات موضوعه با مدیریت مخزن و اقدامات حفاظتی پایین‌دست می‌بوده است.

بر اساس گزارش مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی ، نکته مهم دیگر که در سیل هر سه استان به تشدید قابل توجه خسارات انجامیده، تجاوزات و تصرفات بستر و حریم رودخانه‌ها و مسیل‌ها بوده که از دلایل اصلی آن نا‌هماهنگی‌های دستگاه‌های مرتبط در تعیین‌تکلیف تصرفات است و سایر دلایل تشدید خسارات سیل‌های اخیر عبارتند از: آماده نبودن متولیان و مسئولان برای مقابله با سیلاب، ملاحظات فنی نامطلوب در طراحی زیرساخت‌های شهری، بین ‌شهری و حفاظتی، عدم وجود نظام پیش‌بینی و اخطاردهی و عمل بر اساس آن، نبود اطلاعات قابل اطمینان و بهنگام از شرایط رودخانه‌ها، توپوگرافی آنها و مدل‌های پخش سیلاب. راهکارهای کنترل و مدیریت سیل در دو دسته سازه‌ای و غیرسازه‌ای جای می‌گیرند که در صدر این راهکارها طرح جامع سیل و نظام‌نامه مدیریت سیل قرار می‌گیرد.

برچسب ها

خشکسالی، خشکسالی و بحران منابع آبی، سیل، سیل زدگان، طرح مدیریت جامع سیل