لایحه قانونی اصلاح لایحه قانونی نحوه واگذاری و احیاء اراضی در حکومت جمهوری اسلامی ایران مصوب 58.6.25 و لایحه قانونی مربوط به واگذاری زمین به کشاورزان مصوب 1358.12.8

‌لایحه قانونی اصلاح لایحه قانونی نحوه واگذاری و احیاء اراضی در
حکومت جمهوری اسلامی ایران مصوب 58.6.25‌و لایحه قانونی مربوط به واگذاری زمین به
کشاورزان مصوب 1358.12.8
‌مصوب 58.12.28
‌اراضی مورد نظر به سه قسمت تقسیم می‌شوند.
‌الف - اراضی منابع طبیعی که در اختیار دولت اسلامی است.
ب - اراضی که زیر کشت بوده و توسط نهادهای دولت اسلامی قانوناً مصادره شده و در دست
بنیاد مستضعفین می‌باشد.
ج - اراضی بزرگ که در دست زمین‌داران بزرگ است و ظاهراً با ملاک‌های رژیم قبلی مجوز
قانونی هم دارند. (‌ زمین بزرگ سه برابر زمینی است که عرف‌محل برای تأمین زندگی یک
کشاورز یا خانواده او لازم می‌داند).
‌توضیح بند الف - این گونه اراضی به عنوان ثروت عمومی در اختیار و کنترل دولت
اسلامی است که بر اساس نیاز و توانایی افراد واجد شرایط‌بهره‌وری از اینگونه اراضی
و منابع را به آنها واگذار می‌کند. در واگذاری این اراضی همیشه مصلحت جامعه باید
مد نظر قرار گیرد.
‌توضیح بند ب - در مورد اراضی مصادره شده، مانند بند الف با توجه به مصلحت جامعه و
نیاز و توانایی اشخاص اراضی به افراد واجد شرایط واگذار‌می‌شود و یا برای کارهای
عام‌المنفعه اختصاص می‌یابد.
‌توضیح بند ج - در مورد زمینهای مالکین بزرگ می‌توان اینگونه زمینها را به دو قسمت
تقسیم نمود:
1 - زمینهای بایر - که به علل مختلف توسط مالکین بزرگ بایر نگاه داشته شده است و
با توجه به نیاز جامعه و مسئله خودکفایی مملکت و با توجه به‌اینکه این زمینها فقط
به صرف اینکه مالکیت از آن آنها است بدون کشت مانده و اجازه کشت به دهقانان هم
داده نمی‌شود. دولت اسلامی در صورت‌ضرورت این زمینها را در اختیار خود می‌گیرد تا
به دهقانان و داوطلبان واجد شرایط محل که فاقد زمین کافی برای زراعت هستند و جز از
راه گرفتن‌مقدار زائد زمین این گونه افراد وسیله اعاشه‌ای برایشان موجود نباشد
واگذار می‌نماید
‌تبصره - در صورت وجود تأسیساتی در این گونه زمینها: آن قسمت از زمینی که عرفاً و
به طور طبیعی مربوط و مورد احتیاج تأسیسات مزبور باشد‌مستثنی تلقی می‌شود، چنانچه
تأسیسات موجود مستقیماً برای کشاورزی زمین باشد قسمت زائد بر احتیاج مالک ارزیابی
گردیده بهای آن پرداخت‌خواهد شد و در غیر این صورت کماکان در اختیار مالک باقی
می‌ماند، در این موارد قبلاً به مالک اخطار می‌شود تا با رعایت حدودی که در بند ج
آمده‌است به عمران زمین اقدام نماید. در مورد زمینهای دائر و مزروعی تحت تصرف این
گونه افراد اگر شخصاً به امر کشاورزی اشتغال داشته باشند با شرایط‌اقلیمی و اجتماعی
مختلف ایران تا حد سه برابر مذکور در توضیح بند ج زمین در اختیارشان باقی خواهد
ماند در صورتی که کشت‌کننده فرد دیگری‌واجد شرایط باشد باز هم در مواقع ضرورت به
حکم حاکم و به مقتضای ولایت زمین به کشت‌کننده واگذار می‌گردد.
‌افراد متصرف قبلی بهای نسق خود را پس از کسر بدهیهای قانونی و شرعی که احیاناً
داشته باشند از بیت‌المال دریافت می‌نمایند. و بقیه به مقتضای‌ولایت حاکم و با
رعایت موازین شرعی و به ترتیبی که در این قانون آمده است به کشاورزان دیگر محل
واگذار می‌شود.
‌تبصره (1) - در صورتی که در محل زمینهای دولتی و مصادره شده قابل کشت مشمول
بندهای الف و ب وجود داشته باشد اول آن زمینها داده می‌شود‌و اگر کافی نبود نوبت
به بند ج می‌رسد.
‌هیأت مسئول واگذار زمین
‌امور ذکر شده در بالا توسط یک هیأت هفت نفره به شرح ذیل و با رعایت اصل
فقهی‌الضرورات متعدد به قدرها انجام می‌گیرد و دیگران حق دخالت‌ندارند:
1 - دو نفر نماینده از وزارت کشاورزی
2 - یک نفر نماینده از وزارت کشور یا استانداری محل
3 - یک نفر نماینده جهاد سازندگی (‌در صورت وجود)
4 - یک نفر نماینده حاکم شرع و ولی امر
5 - دو نفر نماینده شورای ده
‌تبصره (2) - مقررات مغایر با این هیأت ملغی می‌باشد.
‌وظایف هیأت هفت نفره
1 - حل و فصل قضایای مورد نزاع مربوط به اجرای این قانون (‌در حل دعاوی اعمال
ولایت صرفاً نظر نماینده حاکم شرع معتبر است).
2 - واگذاری زمین با توجه به نوع اراضی بالا بند (‌الف - ب - ج).
3 - تشخیص صلاحیت و میزان استفاده از وام و امکانات کشاورزی در طول اجرای این
قانون.
‌ضوابط واگذاری زمین
1 - در واگذاری زمین به روستاییان بدون زمین، کم زمین و فارغ‌التحصیلان کشاورزی و
افراد علاقمند به کار کشاورزی با توجه به اولویت بین آنها زمین‌داده می‌شود.
2 - واگذاری زمین برای مدت معین (‌چندساله) با توجه به شرایط خاص منطقه است و در
صورت عملکرد مطلوب واگذاری زمین تمدید می‌شود.
3 - زمینهای واگذاری به صورت شرکت و تعاونی و مشاع می‌باشد به جز موارد استثنایی
که در این صورت تصمیم مقتضی توسط گروه 7 نفری اتخاذ‌خواهد شد.
4 - در صورتی که قرار بشود زمین انتقال یابد این کار باید از طرف دولت اسلامی
انجام گیرد.
5 - باید زمین بدون عذر موجه معطل نماند.
6 - باید عملکرد روی زمین به گونه‌ای باشد که موجب اتلاف زمین نشود.
7 - زمینهای واگذاری قابل فروش نمی‌باشد.
8 - کشت روی زمینها باید با توجه به نیازهای جامعه باشد.
9 - زارع یا زارعین موظف هستند حدود و سازمان اراضی مورد قرارداد را حفظ نمایند.
10 - زارعین حق تصرف زمینهای دیگر غیر آنچه که دولت اسلامی به آنها داده است
ندارند.
‌واژه‌نامه
1 - اراضی بایر - زمینهایی است که سابقه احیاء دارد ولی به علت اعراض و عدم
بهره‌برداری برای مدت پنج سال متوالی بدون عذر موجه متروک مانده‌و یا به ماند.
2 - اراضی دایر - زمینهایی است که احیاء شده و مستمراً مورد بهره‌برداری است.
3 - اراضی منابع طبیعی - جنگلها و مراتع: بیشه‌های طبیعی، نهالستانهای دولتی،
جنگلهای دست کاشت می‌باشد. غیر از اراضی فوق‌الذکر زمینهایی که‌به نحوی از انحاء
در رژیم سابق ملی اعلام شده (‌زمینهایی که جهت محیط زیست و شکارگاه‌ها و جلوگیری
از بدی آب و هوا در ملکیت دولت درآمده‌است).
4 - اراضی موات - زمینهایی است که سابقه احیاء و بهره‌برداری ندارد و به صورت
طبیعی باقی مانده است.
5 - اراضی آیش - زمین دایری است که به صورت متناوب طبق عرف محل برای دوره معینی
بدون کشت بماند.