[2] وضعیت بعدی ›

1 › اعلام وصول طرح/ لایحه یک شوری و دو شوری ( دو شوری )

جزئیات

عنوان : اعلام وصول طرح اصلاح موادی از قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 29/07/1363
توضیحات : کمیسیونها بطور قطعی مشخص نشده
است.

تاریخ : 1387/06/17

نسخه چاپی

عنوان : اعلام وصول طرح اصلاح موادی از قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 29/07/1363

چاپی : I-217.pdf I-217.pdf دست‌نویس : ID-217.pdf ID-217.pdf تاریخ سند : 1387/06/27 شماره چاپ : 331

توضیحات :

دو شوری

طرح اصلاح موادی از قانون خدمت وظیفه عمومیمصوب 1363

باسمه تعالی

ریاست محترم مجلس شورای اسلامی
احتراماً طرح ذیل که به امضاء 37 نفر از نمایندگان رسیده است جهت
طی مراحل قانونی تقدیم می‌گردد.

خدمت نظام وظیفه یکی از ارکان دفاعی و امنیتی کشور بوده که دامنه آثار آن اغلب
اتباع نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران به‌خصوص جوانان ذکور و ابعاد امنیتی، دفاعی،
اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و روانی جامعه را دربر می‌گیرد. امروز در ضرورت بازنگری
در قانون نظام وظیفه بر اساس مقتضیات و شرایط روز تردیدی نیست. مواد اصلاحی با
همکاری همه دستگاههای ذی‌ربط خصوصاً ستاد کل نیروهای مسلح تهیه شده است.

کاظم جلالی- جهانگیرزاده- بروجردی- سیدحسین حسینی- الهیان- فاطمه رهبر- غلامرضا
کرمی- آوایی- برنا- زارعی- کوثری- فلاحت‌پیشه- محمدرضا امیری- نجابت- محمدرضا
آشتیانی- حسنپور- بختیاری- منصوری‌رضی- ابطحی- محمدعلی رضایی- طباطبایی‌نژاد-
مهدیزاده- محمد محمدی- جعفرزاده- حاجی‌اصغری- سروری- فولادگر- مفتح- میرخلیلی-
احمدی‌بیغش- دستغیب(سیدعلی‌اصغر)- طاهرپور- اسلامی- یحیی‌زاده- موحد- قربانی-
ابراهیمی


طرح اصلاح موادی از قانون خدمت وظیفه عمومی
مصوب 1363
فصل اول- کتاب
ماده 1- ماده(1) مکرر به شرح زیر به قانون وظیفه عمومى الحاق می‌گردد.
ماده 1 مکرر- در این قانون عبارت اختصارى به شرح زیر جایگزین عناوین کامل آنها
می‌گردد:
1- فرماندهى کل به‌جای مقام معظم فرماندهى کل قوا.
2- ستادکل به‌جای ستادکل نیروهاى مسلح.
3- نیروهاى مسلح به‌جای ستاد کل نیروهاى مسلح، ارتش جمهورى اسلامى ایران، سپاه
پاسداران انقلاب اسلامى، نیروى انتظامى، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و
سازمانهاى تابعه.
4- ارتش به جاى ارتش جمهورى اسلامى ایران
5- سپاه به جاى سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
6- وزارت دفاع به جاى وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح
7- وزارت علوم به جاى وزارت علوم، تحقیقات و فناورى
8- وزارت بهداشت به جاى وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى
9- مشمول- کسى که در شمول قانون خدمت وظیفه عمومى قرار گیرد.
ماده 2- ماده(2) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
«ماده 2- هر فرد ذکور ایرانى از اول ماهى که طى آن ماه به سن هجده سال تمام می رسد
مشمول مقررات خدمت وظیفه عمومى خواهد بود.»
ماده 3- تبصره ماده(3) قانون خدمت وظیفه عمومى مصوب سال 1363 حذف و تبصره زیر
جایگزین آن می‌گردد:
«تبصره- تغییر سن بر مبناى ماده واحده قانون حفظ اعتبار اسناد سجلی و جلوگیری‌از
تزلزل‌آنها مصوب2/11/67 ، فقط درباره خودمشمولین معتبر است.»
ماده 4- قسمت آخر بند الف ماده (4) بعد از عبارت «درصورتی‌که مشمولین مازاد بر
نیاز باشند» به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
«ستاد کل می‌تواند با کسب اجازه از فرماندهى کل آن را به کمتر از دوسال تقلیل
دهد.»
ماده 5- «ماده(5) قانون خدمت وظیفه عمومی و تبصره‌هاى‌آن به شرح زیر اصلاح
می‌گردد:
«ماده 5- کلیه مشمولین قادر به خدمت و بلامانع، به خدمت دوره ضرورت اعزام می شوند
و پس از فرا گرفتن آموزشهاى نظامى لازم در ابتداى خدمت، بقیه خدمت دوره ضرورت را
انجام خواهند داد.
تعیین ترتیب تقدم، سهمیه بندى مشمولین وظیفه بین هر یک از نیروهاى مسلح، توسط ستاد
کل با تصویب فرماندهى کل صورت می گیرد.
تبصره 1- نحوه تأمین سهمیه هر یک از نیروهاى مسلح از مشمولین هر دوره، به‌وسیله
کمیسیونى انجام خواهد شد که از نمایندگان نیروهاى مزبور به ریاست رئیس سازمان
وظیفه عمومى تشکیل می‌شود.
تبصره 2- سپاه می تواند مشمولین مورد نیاز خود را در هر دوره طبق ضوابط خاص پذیرش
سپاه، از بین بسیجیان داراى دفترچه آماده به خدمت
به میزان سهمیه‌اى که ستاد کل تعیین مى‌کند، انتخاب نموده و قبل از تاریخ اعزام
آنان لیست اسامى آنها را به وظیفه عمومى اعلام نماید. این مشمولین براى انجام خدمت
وظیفه عمومى در اختیار سپاه قرار می گیرند.
تبصره 3- نیروهاى مسلح می‌توانند مشمولین متخصص مورد نیاز خود را در سطح کارشناس و
بالاتر به میزان سهمیه‌اى که ستاد کل تعیین می‌کند
به عنوان مشمول خاص از ستاد کل درخواست نمایند.
تبصره 4- مشمولین وظیفه از تاریخ اعزام از سوى واحدهاى وظیفه عمومى ناجا به عنوان
کارکنان وظیفه یگان تعیین شده، محسوب می شوند.
ماده 6- سه تبصره به‌شرح زیر به ماده (7) الحاق می‌گردد:
«تبصره 1- وزارت آموزش و پرورش موظف است قبل از به‌کارگیرى فارغ‌التحصیلان تربیت
معلم در مراکز آموزشى، از طریق سازمان وظیفه عمومى آنان را به مراکز آموزشى نظامى
براى طى دوره آموزش رزم مقدماتى اعزام نماید.
تبصره 2- سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور موظف است همه ساله اعتبارات لازم را
براى آموزشهاى فوق در اختیار سپاه قرار دهد.
تبصره 3- سپاه موظف است با هماهنگی وزارت آموزش و پرورش و حداکثر ظرف مدت سه سال،
کلیه دانش آموختگانی را که تا تصویب این قانون تعهد خدمتی آنان به وزارت آموزش و
پرورش به اتمام رسیده است، آموزش رزم مقدماتی دهد.
ماده 7- دو تبصره به عنوان تبصره‌های (3)و(4) به‌شرح زیر به ماده (10) الحاق
می‌گردد:
تبصره 3- تعیین مدارک دال بر رسیدگى به وضعیت مشمول، ارزش و اعتبار ارائه هر یک از
آنها از لحاظ انجام قسمتى یا تمام امور موضوع این ماده بر عهده آئین نامه اجرائى
مندرج در ماده (66) خواهد بود.
تبصره 4- متخلفین از مقررات این قانون به محاکم قضائى معرفى خواهند شد، مجازات
این‌گونه افراد براى بار اول پرداخت هزینه سالانه یک سرباز و بار دوم علاوه بر
جریمه فوق، سه ماه انفصال از خدمت و براى بار سوم و بالاتر از خدمات دولتى انفصال
مى یابند.
ماده 8- در صدر ماده (13) به‌جای عبارت «مشمولانى که» عبارت «افرادى که اعم از
مشمول و غیر مشمول» جایگزین و تبصره (1) و (2) ماده مذکور به شرح زیر اصلاح
می‌گردد:
تبصره 1- آن عده از محصلین مراکز آموزش کادر ثابت نیروهاى مسلح که قبل از پایان
دوره آموزش مستعفى یا اخراج شوند، صرفاً از طى دوره آموزش نظامى معاف بوده، لیکن
باید خدمت دوره ضرورت را انجام دهند. درصورتی‌که محصلین به علت بیمارى یا عدم
صلاحیت که ناشى از اعمال ارادى آنان نباشد برکنار گردند، مدت‌تحصیل جزءخدمت دوره
ضرورت‌آنان محسوب خواهدشد.
تبصره 2- افسران و درجه داران نیروهاى مسلح، در صورتی‌که قبل از نیل به درجه به
موجب مقررات استخدامى مربوط از خدمت مستعفى یا اخراج شوند، صرفاً از طى دوره آموزش
نظامى معاف بوده لیکن باید خدمت دوره ضرورت را انجام دهند و اگر بعد از پایان دوره
آموزش از خدمت مستعفى یا اخراج گردند و خدمت آنان از دو سال کمتر باشد، بقیه خدمت
دوره ضرورت را تا دو سال انجام خواهند داد.
ماده 9- ماده زیر جایگزین ماده(14) می‌گردد:
ماده 14- آن‌دسته از مشمولین و کارکنان وظیفه اى که به‌عنوان پایور (نظامى و
کارمند) به استخدام نیروهاى مسلح در مى‌آیند با انجام شش‌سال خدمت پس از فراغت از
تحصیل یا اتمام دوره آموزشى از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌گردند. در هر حال
چنانچه قبل از خاتمه شش‌سال از خدمت رها گردند، درصورتی‌که مشمول معافیتهاى قانونى
نباشند، بدون احتساب مدت خدمت انجام شده، خدمت دوره ضرورت را برابر قانون انجام
خواهند داد. مگر این‌که علت رهایی، بیمارى و یا عدم صلاحیت ناشى از اعمال غیر
ارادى آنان به تشخیص مبادى ذی‌ربط در سازمان مربوطه باشد که در این صورت مدت خدمت
انجام شده به نسبت از مدت خدمت دوره ضرورت آنان کسر می‌گردد.
تبصره 1- مدت خدمت انجام شده کارکنان وظیفه که در اجراء این ماده به‌عنوان کارمند
رسمى استخدام می‌شوند به همان میزان از مدت تعهد موضوع این ماده کسر مى‌شود.
تبصره 2- چنانچه کارمندان مذکور پس از اتمام شش‌سال تعهد خدمتى به هر عنوان از
خدمت رها شوند از کارت معافیت از خدمت دوره ضرورت برخوردار می‌گردند.
ماده 10- ماده (15) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 15- مشمولین و کارکنان وظیفه داوطلبى که با داشتن حداقل گواهینامه پنجم
ابتدائى و سپردن پنج سال تعهد خدمت نظامى یا شش‌سال تعهد خدمت کارمندى، به‌صورت
پیمانى در نیروهاى مسلح استخدام می شوند، خدمت آنان به منزله انجام خدمت دوره
ضرورت تلقى و پس از پایان تعهد از کارت پایان خدمت برخوردار می‌گردند. در صورتى که
قبل از خاتمه تعهد از خدمت مستعفى یا برکنار گردند، چنانچه مشمول معافیتهاى قانونى
نباشند، بدون احتساب خدمت پیمانى انجام شده، خدمت دوره ضرورت را برابر قانون انجام
خواهند داد، مگر این‌که علت رهایی، بیمارى یا عدم صلاحیت ناشى از اعمال غیر ارادى
آنان به تشخیص هیأت بدوى سازمان مربوط باشد که
در این‌صورت مدت تعهد انجام شده به نسبت از مدت خدمت دوره ضرورت کسر می‌گردد.
تبصره 1- طى دوره آموزش نظامى براى کلیه کارمندان اعم از رسمى
و پیمانى الزامى است.
تبصره 2- مدت تعهد پیمانى دارندگان مدرک فوق لیسانس و بالاتر یک سال کمتر خواهد
بود.
تبصره 3- میزان سهمیه کارکنان پیمانى هر یک از نیروهاى مسلح از سوى ستاد کل تعیین
و ابلاغ می‌گردد.
تبصره 4- چنانچه مشمول مستعفى بالغ بر نیمى از مدت تعهد خود را سپرى کرده باشد
براى ادامه خدمت دوره ضرورت نیازى به طى دوره آموزش مجدد ندارد و به ازاء هر سال
خدمت چهارماه از مدت خدمت ضرورت او کسر خواهد شد.
ماده 11- در ماده (16) به جاى عبارت «آئین نامه هاى ارتش جمهورى اسلامى ایران»
عبارت «آئین نامه انضباطى نیروهاى مسلح» جایگزین می‌گردد.

فصل دوم- احضار براى خدمت دوره ضرورت
ماده 12- ماده (18) حذف می‌گردد.
ماده 13- ماده (19) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 19- کسانى که به سن هجده سال تمام می‌رسند، پس از انتشار آگهى احضار، موظفند
ظرف شش ماه خود را به وظیفه عمومى معرفى نمایند و وظیفه عمومى مکلف است، حداکثر
ظرف مدت شش‌ماه مشمولین وظیفه را تعیین‌تکلیف نموده و به خدمت اعزام، یا برابر
مقررات از خدمت دوره ضرورت معاف نماید.
تبصره 1- مشمولان مقیم خارج از کشور، باید به نمایندگى کنسولى یا سیاسى دولت
جمهورى اسلامى ایران در کشور محل اقامت خود، در صورت نبود آن، به نزدیکترین
نمایندگى کنسولى یا سیاسى دولت جمهورى اسلامى ایران مراجعه نمایند.
تبصره 3- آن‌دسته از مشمولینى که جهت اعزام به خدمت داراى معاذیر مندرج در
آئین‌نامه اجرائى بوده و نمى‌توانند در موعد مقرر به‌خدمت اعزام شوند، حداکثر
شش‌ماه اعزام آنان به تعویق مى افتد.
ماده 14- در ماده (20) قانون کلمه «سازمان» در اول سطر و در سطر سوم بعد از کلمه
تفکیک عبارت «هرماه» اضافه می‌گردد.

فصل سوم- رسیدگی
ماده 15- در ماده (21) به‌جای کلمه «ژاندارمرى» عبارت «نیروى انتظامى» و تبصره (1)
حذف و تبصره (2) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
تبصره 2- در تبصره (2) به‌جای «رئیس اداره» عبارت «رئیس سازمان»
و به‌جای «ستاد مشترک و ستاد مرکزى سپاه» عبارت «نیروهاى مسلح»
ذکر می‌گردد.
ماده 16- در ماده (22) عبارت «رئیس اداره» به «رئیس سازمان» اصلاح می‌گردد.
ماده 17- ماده (23) حذف می‌گردد.

ماده 18- تبصره ذیل ماده (30) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
تبصره- رئیس سازمان وظیفه عمومى یا نماینده او در صورتى که دلایل
و مدارک مثبته‌اى مبنى بر معافیت از خدمت در پرونده موجود باشد، می‌تواند براى
حداکثر شش‌ماه دستور عدم اعزام صادر نماید و یا در صورت غیبت موجه مشمول، دستور
رسیدگى صادر نماید.

فصل چهارم- معافیتها
بخش اول- معافیت تحصیلى
ماده 19- ماده(31) به‌شرح زیر اصلاح و تبصره‌هاى الحاقى به ماده مذکور حذف
می‌گردد:
«ماده 31- دانش آموزان مدارس و مراکز آموزش وابسته به وزارت آموزش و پرورش و یا
مورد تأیید آن وزارت و دانشجویان دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالى که در حین تحصیل
به سن مشمولیت می‌رسند، تا زمانى که به تحصیلات خود ادامه می دهند، از اعزام به
خدمت دوره ضرورت معاف خواهند بود.
ماده 20- در ماده (32) بعد از «حوزه علمیه قم»، عبارت «حوزه‌هاى علمیه خراسان و
اصفهان» اضافه گردد.



ماده 21- ماده (33) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 33- صدور معافیت تحصیلى دانش آموزان، دانشجویان و طلاب علوم دینی، موکول به
گواهى اشتغال به تحصیل آنان از طریق مقامات صالحه بوده و مدت آن تا پایان تحصیلات
در هر مقطع مى باشد.
تبصره 1- حداکثر معافیت تحصیلى براى دانش آموزان تا سن بیست‌سال تمام و در هر یک
از مقاطع تحصیلى کاردانى دو و نیم سال، کارشناسى‌ناپیوسته، کارشناسى ارشد ناپیوسته
سه سال، کارشناسى پیوسته پنج سال و کارشناسى ارشد شش‌سال، دکتراى پزشکى پیوسته
هفت‌سال و دکتراى تخصصى پنج سال خواهد بود.
تبصره 2- در مواقع ضرورى با تشخیص و اعلام کمیسیون خاص دانشگاههاى مربوط حداکثر
شش‌ماه به مدت فوق اضافه خواهد شد.
ماده 22- ماده (34) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 34- دانش آموزان و دانشجویان، طلاب علوم دینى مشمول، در صورت ترک تحصیل،
اخراج، انصراف یا فراغت از تحصیل، باید براى خدمت دوره ضرورت خود را معرفى نمایند،
مقامات مسؤول مکلفند صورت اسامى این قبیل مشمولین را با ذکر مشخصات کامل و نشانى و
رشته تحصیلى به‌طور انفرادى، بدون تأخیر به سازمان وظیفه عمومى محل ارسال دارند.
تبصره 1- مهلت معرفى مشمولین مذکور حداکثر شش‌ماه از تاریخ انصراف، ترک تحصیل و
اخراج و فراغت از تحصیل می باشد.
تبصره 2- مشمولینی که با داشتن معافیت تحصیلی در خارج از کشور تحصیل می کنند، پس
از ترک تحصیل یا اخراج یا انصراف یا فراغت از تحصیل، موظفند حداکثر ظرف یک سال خود
را به نمایندگى جمهورى اسلامى ایران در خارج ازکشور معرفى نمایند.
ماده 23- ماده (35) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 35- مشمولین دیپلم و بالاتر که حداکثر یک سال پس از فراغت
از تحصیل از طریق آزمون سراسرى در یکى از دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالى داخل کشور
پذیرفته شده تا زمانی‌که به تحصیل اشتغال دارند، مى توانند از معافیت تحصیلى
استفاده نمایند. مشروط به این‌که داراى غیبت غیرموجه نباشند. این معافیت براى هر
مقطع فقط یک بار داده مى شود.
تبصره 1- معافیت تحصیلى دانشجویان انصرافى در طول مدت تحصیل فقط یک بار قابل تمدید
است.
تبصره 2- ترخیص کارکنان وظیفه حین خدمت جهت ادامه تحصیل،
جز در شرایطى که به تصویب فرمانده معظم کل قوا مى رسد ممنوع مى‌باشد.
ماده 24- ماده(36) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 36- مشمولین‌دیپلم و بالاتر درصورتی‌که از نظر مقررات این‌قانون و
وزارتخانه‌هاى علوم، تحقیقات و فناورى و بهداشت درمان و آموزش پزشکى حائز شرایط
ادامه تحصیل در خارج ازکشور باشند و دانشگاهها و رشته هاى آنها مورد تأیید
وزارتخانه هاى فوق باشد، مى توانند با سپردن تضمین های لازم با استفاده از مقررات
این قانون برای تحصیل به خارج از کشور مسافرت نمایند.

ماده 25- ماده (37) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 37- ایرانیان مقیم خارج از کشور، فرزندان مأمورین ثابت دولت جمهورى اسلامى
ایران در خارج از کشور و همچنین کسانى که قانوناً تحت کفالت یا ولایت قانونى آنها
هستند، چنانچه در حین تحصیل در مدارس ایرانى مستقر در خارج از کشور و یا مؤسسات
آموزشى کشورهاى خارج مورد تأیید آموزش و پرورش به سن مشمولیت برسند از معافیت
تحصیلى بهره‌مند می‌گردند و ادامه تحصیل‌آنان در رشته‌هاى‌عالى، دانشگاهى با تأیید
وزارت‌علوم، تحقیقات و فناورى یا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى بلامانع
خواهد بود.
ماده 26- ماده (38) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 38- آئین‌نامه اجرائى مواد این بخش، توسط وزارت دفاع با کسب نظر از حوزه‌هاى
علمیه قم، خراسان، اصفهان، وزارتخانه‌های علوم، بهداشت، آموزش و پرورش و دانشگاه
آزاد اسلامى ظرف حداکثر شش‌ماه تهیه، پس از تأیید ستادکل به تصویب وزارتخانه‌های
هیأت وزیران می‌رسد.

بخش دوم- معافیت پزشکی
ماده 27- تبصره‌هاى (1) و (2) ماده (39) به‌شرح زیر اصلاح و تبصره‌هاى (3) و (4)
به ماده مذکور الحاق می‌گردد:
تبصره 1- نحوه طبقه بندى مشمولین و طرز معاینه و ضوابط معافیت پزشکى آنها براساس
مقاطع تحصیلى مشمولین به موجب آئین نامه معاینه پزشکى مشمولین خدمت‌وظیفه عمومى
خواهد بود که وزارت دفاع با کسب‌نظر از وزارتین کشور و بهداشت ظرف حداکثر شش‌ماه
تهیه و پس از تأیید ستادکل به تصویب هیأت وزیران مى‌رسد.
تبصره 2- نحوه آموزش و خدمت مشمولین معاف از رزم، برابر دستورالعملى خواهد بود که
از سوى ستاد کل تهیه و ابلاغ می‌گردد.
تبصره 3- کسانى که به مواد مخدر اعتیاد دارند، در شمول بند (3) ماده مذکور قرار
گرفته، به هنگام معاینه، شناسایى و از سوى واحدهاى وظیفه عمومى جهت ترک اعتیاد به
مدت حداکثر شش‌ماه به مقامات صالحه معرفى مى‌گردند.
تبصره 4- نیروهاى مسلح مکلفند در حین خدمت، کارکنان وظیفه اى را که به مواد مخدر
اعتیاد دارند، شناسایى و از سایر سربازان جدا نموده،
در واحدهاى مستقل و مخصوص به‌کارگیرى و به مقامات صالحه جهت ترک اعتیاد در مدت یک
ماه توسط پزشک معالج معرفى نمایند. مدت اعتیاد براى یک بار جزء خدمت دوره ضرورت
محاسبه مى‌شود. این افراد پس از پایان خدمت قانونى از خدمت ترخیص می شوند، لیکن در
هر حال صدور هرگونه کارت معافیت یا پایان خدمت منوط به ارائه گواهى ترک اعتیاد مى
باشد.
ماده 28- ماده (41) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 41- کلیه مشمولین وظیفه باید قبل از اعزام به خدمت توسط یک پزشک از نیروهاى
مسلح معاینه شوند و در صورت نبودن پزشک از نیروهاى مسلح، توسط پزشکان غیر نظامى
متعهد که صلاحیت آنان به وسیله نیروى انتظامى تأیید شده باشد، معاینه خواهند شد.
تبصره 1- اظهار نظر در مورد معافیت پزشکى مشمولین توسط سه نفر پزشک نیروهاى مسلح
صورت می گیرد، رأى اکثریت این پزشکان معتبراست.
تبصره 2- نیروهاى مسلح موظفند پزشکان مورد نیاز شوراهاى پزشکى را به نیروى انتظامى
معرفى نمایند. درصورتی‌که تأمین پزشکان مورد نیاز از نیروهاى مسلح امکان پذیر
نباشد، نیروى انتظامى از پزشکان مورد تأیید غیرنظامى در شوراى پزشکى استفاده
مى‌نماید.
تبصره 3- معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردى ریاست جمهورى مکلف است همه ساله
هزینه تجهیز و تشکیل شوراى پزشکى و شورای‌عالى پزشکى فوق العاده پزشکان عضو
شوراهاى مذکور و همچنین هزینه معاینات تخصصى مشمولینی که از پرداخت هزینه معاینات
معاف هستند را در اعتبارات نیروى انتظامى و بیمارستانهاى ذی‌ربط پیش بینى نماید.
ماده 29- ماده زیر به عنوان ماده (42) مکرر به قانون الحاق می‌گردد:
ماده 42 مکرر- مشمولینى که در شوراى پزشکى شهرستان مربوط با معاینه بالینى معاف از
خدمت تشخیص داده نشده، به تشخیص این شورا یا اعتراض مشمول یا رئیس واحد وظیفه
عمومى مربوط، نیاز به معاینه تخصصى داشته باشند، رئیس حوزه موظف است آنان را به
نزدیکترین مرکز مجهز وزارت بهداشت یا بیمارستانهاى نیروهاى مسلح معرفى نماید، تا
مورد معاینه قرار گرفته و نتیجه معاینه تخصصى جهت تصمیم گیرى به شوراى پزشکى
شهرستان مربوط ارسال گردد.
تبصره 1- مشمولینى که متقاضى معاینه تخصصى باشند، قبلاً باید هزینه‌هاى پیش‌بینى
شده را به حساب دولت پرداخت نموده، پس از معاینه
طبق این قانون با آنان رفتار می‌شود. مشمولینى که به تشخیص شوراى پزشکى، همچنین
مددجویان مشمول، تحت پوشش سازمان بهزیستى کشور، افرادى که به تأیید کمیته امداد
امام خمینی (ره) محل فاقد تمکن مالى هستند از پرداخت وجه مزبور معاف مى‌باشند.
تبصره 2- مراکز مجهز وزارت بهداشت یا بیمارستانهاى نیروهاى مسلح موظفند به وضعیت
مشمولین معرفى شده حوزه مربوطه خارج از نوبت رسیدگى نموده، آنان را حداکثر ظرف مدت
یک ماه مورد معاینه تخصصی
قرار دهند.
تبصره 3- چنانچه مشمولینى که براى معاینات تخصصى به مراکز مجهز وزارت بهداشت یا
بیمارستانهاى نیروهاى مسلح معرفى می‌شوند، ظرف مدت یک‌ماه به این مرکز مراجعه
نکنند، به خدمت اعزام خواهند شد.
ماده 30- ماده (43) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 43- چنانچه وظیفه عمومى مربوط به‌نحوى اطمینان حاصل نماید که رأى شوراى پزشکى
مطابق مقررات صادر نشده است، پرونده را جهت بررسى به شوراى عالى پزشکى که از (3)
پزشک متخصص نیروهاى مسلح تشکیل می‌گردد ارجاع می‌دهد نظر این شورا قطعى و لازم
الاجراء است.

بخش سوم- معافیت کفالت
ماده 31- ماده (44) قانون خدمت وظیفه عمومى به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 44- مشمولین زیر حسب مورد از انجام خدمت دوره ضرورت معاف مى‌باشند:
1- یگانه مراقب یا نگهدارنده پدر نیازمند مراقبت که قادر به اداره امور خود نباشد.
2- یگانه مراقب یا نگهدارنده مادر فاقد شوهر.
3- تنها برادر سرپرست خواهر فاقد پدر، همسر و فرزند ذکور غیر محجور.
4- تنها برادر سرپرست برادر کبیر نیازمند مراقب و فاقد پدر و همسر و فرزند ذکور
غیر محجور و فاقد شغل.
5- یگانه سرپرست برادر کمتر از هجده سال تمام.
6- یگانه نوه ذکور مراقب یا نگهدارنده جد فاقد فرزند یا جده فاقد شوهر و فرزند.
7- مشمولى که همسرش فوت نموده و از او داراى فرزند صغیر بوده مادامى که ازدواج
مجدد نکرده و یا داراى همسرى که بعد از ازدواج معلول و نیازمند مراقبت باشد.
تبصره 1- منظور از یگانه مراقب تنهافرزند یا برادر یا نوه بیش‌از هجده‌سال تمام
است که مراقبت هر یک از بستگان مذکور در این ماده را به علت نقص عضو، بیمارى، کبر
سن، صغیر بودن، یا اناث بودن به‌عهده دارد، نیازمندى اشخاص مذکور به مراقبت با
توجه به نقص عضو، بیمارى، کبر سن آنان به تشخیص شوراى پزشکى خواهد بود.
تبصره 2- دولت موظف است خانواده‌هایى راکه با اعزام مشمول به خدمت سربازى از نظر
تأمین معیشت زندگى با مشکل مواجه می‌شوند و قادر به اداره امور خود نباشند، تحت
پوشش بیمه خدمات درمانى قرار داده و به آنان مستمرى پرداخت نماید، نیروهاى مسلح
نیز مکلفند تسهیلات لازم را جهت به‌کارگیرى آنها فراهم کنند.
تبصره 3- مشمولین موضوع این ماده تا سی‌ماه متوالى می‌توانند از معافیت کفالت
استفاده نمایند و در پایان مدت فوق، سال دوم و در صورت دارا بودن شرایط کفالت از
انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌گردند.
تبصره 4- وجود برادری که از معافیت تحصیلی برخوردار است مانع از معافیت کفالت موقت
مشمولی که سرپرستی خانواده را برعهده دارد، نخواهد بود این معافیت فقط در طول مدت
معافیت تحصیلى برادر مشمول معتبر بوده و پس از آن با رعایت سایر مقررات این قانون
به خدمت دوره ضرورت اعزام خواهد شد.
تبصره 5- در صورتی‌که برادر یا برادران یا پدر مشمول به دلیل بیمارى یا معلولیت
زمین‌گیر بوده و بنا به تشخیص شوراى پزشکى فاقد صلاحیت و یا ناتوان براى سرپرستى
باشند و مشمول نیز عملاً مراقبت، یا سرپرستى را بر عهده داشته باشد، می‌تواند از
معافیت کفالت برخوردار گردد.

فصل پنجم- آموزش، درجات و حقوق و مزایا
ماده 32 - ماده (47) و تبصره‌هاى آن به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 47- کلیه مشمولینى که براى انجام خدمت وظیفه عمومى اعزام می‌شوند، همچنین
کسانى که از انجام خدمت معاف می‌گردند، باید آموزشهاى نظامى و انتظامى اعم از
عمومى و تخصصى را مطابق دستورالعملى که توسط ستادکل با همکارى سازمانهاى نیروهاى
مسلح تهیه و به تصویب فرماندهى کل می‌رسد، طى نمایند.
تبصره 1- آموزش مشمولین معاف از خدمت برابر آئین‌نامه‌اى خواهد بود که از سوى ستاد
کل تهیه و به تصویب فرماندهى کل قوا مى رسد.
تبصره 2- در زمان صلح آموزشهاى فوق باید به نحوى طراحى گردد که به‌عنوان واحد درسى
یا پودمان قابل محاسبه باشد.
تبصره 3 - نیروهاى مسلح باید در حین خدمت در زمان صلح زمینه استمرار آموزشهاى فوق
را در اوقات فراغت سربازان فراهم نمایند.
تبصره 4- آئین نامه اجرائى این ماده توسط وزارت دفاع با همکارى وزارت آموزش و
پرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فناورى، وزارت کشور و دانشگاه آزاد اسلامى تهیه و
پس‌از تأیید ستادکل به‌تصویب‌هیأت‌وزیران می‌رسد.
تبصره 5- از همة کارکنان وظیفه در طول مدت دوره آموزش آزمونهاى ارزیابى شخصیت و
رفتار گرفته شده و متناسب با نتایج حاصله تقسیم و پرونده افراد نیازمند به خدمات
مشاوره اى به مراکز ذی‌ربط در نیروهاى مسلح براى راهنمایى و حمایت ارسال‌مى‌شود.
نحوه اجراء آن برابر دستورالعملى خواهد بود که توسط ستاد کل تهیه و ابلاغ می‌گردد.
ماده 33 - ماده (48) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 48 - کارکنان وظیفه بر اساس مدرک تحصیلى و وجود محل سازمانى پس از طى دوره
آموزشى لازم به یکى از درجات زیر نائل می‌گردند:
1) کارکنان وظیفه فاقد مدرک پایان دوره متوسطه به یکى از درجات سربازى تا سرجوخگى.
2) کارکنان وظیفه داراى مدرک پایان دوره متوسطه به یکى از درجات گروهبانى.
3) کارکنان وظیفه داراى مدرک کاردانى به یکى از درجات استوارى یا ستوان سومى.
4) کارکنان وظیفه داراى مدرک کارشناسى به درجه ستوان دومى.
5) کارکنان وظیفه‌داراى مدرک‌کارشناسى‌ارشد وبالاتر به درجه ستوان‌یکمى.
تبصره 1- نیل به درجات گروهبان سومى و بالاتر مستلزم طى دوره آموزش تخصصى مورد
نیاز و دارا بودن صلاحیتهاى مکتبى می‌باشد.
تبصره 2- کارکنان وظیفه در صورت نداشتن صلاحیتهاى لازم جهت نیل به درجات مصرحه فوق
و یا عدم نیاز سازمان بر اساس دستورالعملى که از سوى ستاد کل تهیه و ابلاغ می‌گردد
به درجات مناسب پایین‌تر تا درجه سربازى نائل خواهند شد.
ماده 34- ماده (48) مکرر به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومى الحاق می‌گردد:
ماده 48 مکرر- اعطاء درجه نظامى به آن‌دسته از کارکنان وظیفه که برابر با مقررات
این قانون واجد شرایط نیل به درجات گروهبان‌سومی و بالاتر مى‌باشند در هر سازمان
با تصویب مقاماتى خواهد بود که اختیار تصویب همان درجات را در مورد کارکنان پایور
دارند.
تبصره- اعطاء درجه تشویقى و یا تنزیل درجه کارکنان وظیفه براساس ضوابطى که براى
تشویق و یا تنبیه کارکنان در آئین نامه انضباطى نیروهاى مسلح پیش‌بینى گردیده است،
خواهد بود.
ماده 35- ماده(49) قانون خدمت‌وظیفه‌عمومى به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 49- حقوق ماهانه کارکنان وظیفه براساس عوامل درجه و تحصیلات و مدارک اکتسابى
برابر ابلاغ ستاد کل بر مبناى حداقل حقوق کارکنان پایور نیروهاى مسلح موضوع لایحه
قانونى مربوط به حداکثر، حداقل حقوق مستخدمین شاغل و بازنشسته و آماده به‌خدمت
مصوب 3/2/1358 شوراى‌انقلاب به‌شرح زیر تعیین می‌شود:

1) درصدهای عامل درجه
ردیف درجه درصد حقوقی
1 سرباز یا ناوی 15%
2 سرباز دوم یا ناوی دوم 19%
3 سرباز یکم یا ناوی یکم 22%
4 سرجوخه- رزم یار- سرناوی 26%
5 گروهبان سوم- رزم آور سوم- مهناوی سوم 29%
6 گروهبان دوم- رزم آور دوم- مهناوی دوم 31%
7 گروهبان یکم- رزم آور یکم- مهناوی یکم 34%
8 رزم دار دوم 37%
9 استواریکم- رزم دار یکم- ناواستوار یکم 40%
10 ستوان سوم- ناوبان سوم 43%
11 ستوان دوم- ناوبان دوم 46%
12 ستوان یکم- ناوبان یکم 48%
13 ستوان یکم پزشک- ناوبان یکم پزشک 50%

2) درصدهای عامل تحصیلات:
ردیف درجه درصد حقوقی
1 سوادخواندن‌ونوشتن(فاقدمدرک‌پایان‌دوره‌ابتدایی) 15%
2 پایان دوره ابتدایی 22%
3 پایان دوره راهنمایی 26%
4 دیپلم (پایان دوره متوسطه) 34%
5 فوق دیپلم 43%
6 لیسانس 46%
7 فوق لیسانس 48%
8 دکتری 49%
9 دکتری تخصصی پزشکی و بالاتر 50%

تبصره 1- هرگونه تغییر و اصلاح درصدهاى حقوقى موضوع این ماده و مبالغ مندرج درمواد
(49)و(49) مکرر، (50)و(50) مکرر بنا به پیشنهاد ستاد کل و تصویب هیأت وزیران صورت
می‌گیرد.
تبصره 2- به کارکنان وظیفة متأهل یا سرپرست خانواده معادل صددرصد (100%) حق
عائله‌مندى کارکنان پایور نیروهاى مسلح پرداخت می‌گردد.
تبصره 3- حقوق کارکنان وظیفه در دوران آموزش و قبل از دریافت درجه یا سردوشى به
میزان‌پنجاه‌درصد(50%) حقوق اولین‌ماه دوران‌خدمت‌آنان می‌باشد.
تبصره 4- به کارکنان وظیفه در خاتمه خدمت دوره ضرورت معادل یک‌ماه حقوق به عنوان
پاداش پرداخت می‌گردد.
تبصره 5- حق بازنشستگى و حقوق اولین ماه خدمت از حقوق ماهانه کارکنان وظیفه کسر
نمی‌گردد.


ماده 36 - ماده (49) مکرر به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومى الحاق مى‌گردد:
ماده 49 مکرر- نیروهاى مسلح و سازمانهاى وابسته که کارکنان وظیفه در اختیار دارند
مکلفند با توجه به اعتبارات مصوب، امکانات زیست، پوشاک و خوراک متناسب در محل خدمت
را فراهم نمایند.
تبصره- وسیله ایاب و ذهاب یا هزینه آن در هنگام اعزام کارکنان وظیفه به مرخصى
استحقاقى باید تأمین شود.
ماده 37- ماده (50) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 50- افسران و درجه داران وظیفه در صورت اعزام به مأموریت
یا انتقال یا خدمت در مناطق محروم و بدآب وهوا مشمول مقررات فوق العاده
و مزایاى مربوط به افسران و درجه داران کادر ثابت نسبت به حقوق آنان خواهند بود.
سایر کارکنان وظیفه در موارد مذکور از دوسوم فوق العاده ها و مزایاى درجه گروهبان
دومى کادر ثابت برخوردار خواهند شد.
تبصره 1- به کارکنان وظیفه اى که در محل سکونت خود به‌کارگیرى مى‌شوند، فوق العاده
محرومیت از تسهیلات و بدى آب وهوا تعلق نمی‌گیرد.
تبصره 2- به کارکنان وظیفه اى که بنا به تقاضاى خود منتقل می‌شوند
هزینه سفر و فوق العاده انتقال تعلق نمی‌گیرد.

ماده 38- ماده (50) مکرر به شرح زیر به قانون الحاق می‌گردد:
ماده 50 مکرر- حقوق کارکنان وظیفه همواره از سى‌درصد (30%) حداقل حقوق کارکنان
پایور نیروهاى مسلح کمتر و از صددرصد (100%) حقوق
حداقل مزبور بیشتر نخواهد بود.
ماده 39 - ماده(55) قانون خدمت‌وظیفه‌عمومى به‌شرح‌زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 55- دولت موظف است اعضاء خانواده تحت تکفل کارکنان وظیفه را در طول مدت خدمت
تحت پوشش قرار داده و به آنان مستمرى پرداخت نماید.
تبصره- آئین نامه اجرائى این ماده توسط وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح تهیه
و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.

فصل ششم- نیاز به اصلاح ندارد

فصل هفتم- غیبت مشمولین وظیفه عمومى و جرائم و مجازاتها

بخش اول- غیبت مشمولین خدمت وظیفه عمومى
ماده 40- ماده (58) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 58 - مشمولین خدمت وظیفه عمومى که براى رسیدگى و یا اعزام جهت طى دوره ضرورت
احضار می‌شوند چنانچه در مهلت یا موعد مقرر خود را معرفى نکنند، همچنین مشمولینى
که معافیت موقت دریافت داشته‌اند و پس از انقضاء مدت اعتبار، ظرف مدت یک‌ماه براى
تجدید رسیدگى خود را معرفى نکنند، غایب شناخته شده، پس از معرفى یا دستگیرى
درصورتی‌که طبق مقررات این قانون قادر به خدمت و بلامانع تشخیص داده شوند به خدمت
اعزام و با آنان به ترتیب زیر رفتار می‌شود:
1) مشمولینى که مدت غیبت اولیه آنان در زمان صلح تا سه ماه، در زمان جنگ تا پانزده
روز باشد، سه ماه اضافه خدمت و چنانچه مدت غیبت اولیه آنان در زمان صلح بیشتر از
سه ماه و در زمان جنگ بیش از پانزده روز باشد به شش‌ماه اضافه خدمت نسبت به سایرین
تنبیه می‌گردند.
2) مشمولینى که مدت غیبت اولیه آنان در زمان صلح یک سال، در زمان جنگ از دو ماه
تجاوز نماید، علاوه بر اعمال اضافه خدمت مذکور در بند (1)، فرارى محسوب گردیده و
به دادگاه نظامى معرفى مى گردند.
تبصره 1- مشمولین غایبى که به خدمت اعزام می‌شوند درصورتی‌که
در حین خدمت، حسن اخلاق و رفتار و جدیت در انجام وظیفه از خود نشان دهند، یا در
عملیات جنگى ابراز شجاعت و فداکارى نمایند، مراتب مورد گواهى فرماندهان، رؤساى
ذی‌ربط باشد، برابر ضوابطى که از سوى ستاد کل ابلاغ می‌گردد با تصویب مقامات
ارتشبدى، همطراز در سازمان مربوط از انجام اضافه خدمت، یا بخشى از آن معاف مى
گردند.
تبصره 2- مشمولینى که تا تصویب این قانون غایب شناخته شده اند چنانچه در داخل کشور
ظرف حداکثر شش‌ماه، آنهایى که در خارج از کشور باشند، ظرف حداکثر یک‌سال خود را
جهت انجام خدمت دوره ضرورت معرفى نمایند، در شمول تنبیهات این قانون نخواهند بود.
تبصره 3- رسیدگى به وضعیت مشمولینى که داراى عذر موجه براى غیبت خویش می‌باشند
مطابق ضوابطى خواهد بود که توسط ستاد کل تهیه و ابلاغ می‌گردد.
ماده41- ماده(58)مکرر به‌شرح زیر به قانون وظیفه عمومى الحاق مى‌گردد:
ماده 58 مکرر- کسانى که به نحوى مشمولین غایب را در مؤسسات غیردولتى از قبیل
کارخانه‌ها، شرکتها، آموزشگاهها، کارگاهها، بنگاهها، مغازه‌ها
و تعمیرگاهها، به‌کارگیرى نمایند توسط نیروى انتظامى، وزارت کار و وزارت بازرگانى
شناسایى و به محاکم صالحه قضائى معرفى خواهند شد. مجازات این‌گونه افراد براى بار
اول هزینه سالانه یک سرباز و بار دوم و بیشتر علاوه بر پرداخت هزینه سالانه دو
سرباز، سه‌ماه تا شش‌ماه زندان خواهد بود.
تبصره- ثبت نام در مراکز آموزشى خصوصى و آزاد براى ارائه آموزش به‌منزله
به‌کارگیرى محسوب و در شمول این مجازاتها می‌باشد.

بخش دوم- جرائم و مجازاتها
ماده 42- ماده (59) به‌شرح زیر اصلاح مى گردد:
ماده 59- مشمولین خدمت دوره ضرورت چنانچه در مدت آموزش اولیه و یا در حین خدمت
مرتکب غیبت مکرر یا فرار گردند به نحوى که ادامه خدمت آنان مستلزم تجدید دوره
آموزش باشد، ضمن رسیدگى قانونى به غیبت یا فرار آنان، مجدداً به دوره آموزش اعزام و
پس از پایان آموزش در یگان قبلى ادامه خدمت خواهند داد و مدت آموزش قبلى این افراد
جزء خدمت آنان محسوب نمی‌گردد.
تبصره- کارکنان وظیفه‌اى که به دستور مقامات قضائى بازداشت می‌شوند چنانچه در مورد
آنان رأى برائت یا قرار منع پیگرد صادر شود مدت حبس،
جزء خدمت وظیفه عمومى آنان محسوب می‌گردد.

فصل هشتم- استفاده دستگاههاى غیر نظامى از خدمات کارکنان وظیفه

ماده 43- ماده (68) به‌شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومى الحاق می‌گردد:
ماده 68- در اجراء اصل (137) قانون اساسى جمهورى اسلامی ایران، دولت مى تواند در
زمان صلح قسمتى از نیروى انسانى مورد نیاز خود در کارهاى امدادى و آموزشى، تولیدى
و جهاد سازندگى را از مشمولین قانون خدمت وظیفه عمومى مشروط بر این‌که به آمادگى
رزمى نیروهاى مسلح آسیبى وارد نیاید به یکى از دو صورت ذیل تأمین نماید:
الف) به عنوان کارکنان وظیفه براى انجام خدمت دوره ضرورت.
ب) به عنوان استخدام تعهد خدمتى.
ماده 44- ماده (69) به‌شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومى الحاق مى‌گردد:
ماده 69- کلیه کارکنان وظیفه که در اجراء ماده فوق در اختیار دستگاههاى دولتى و
نهادها قرار مى‌گیرند باید قبل از به‌کارگیرى، دوره‌هاى آموزش نظامى مورد نیاز را
در نیروهاى مسلح طى نمایند.
تبصره 1- مدت خدمت مشمولین مأمور به سازمانهاى غیرنظامى درهرحال سه ماه بیشتر از
خدمت در نیروهاى مسلح خواهد بود.
تبصره 2- مدت آموزشهاى نظامى و برنامه تفصیلى آنها مطابق با اساسنامه مربوط در
نیروهاى مسلح مى باشد.

ماده 45- ماده(70) به‌شرح‌زیر به‌قانون خدمت‌وظیفه‌عمومى الحاق‌می‌گردد:
ماده 70- هفتاددرصد(70%) کارکنان وظیفه واگذار شده به هر یک از صورتهاى مذکور در
ماده (68) باید در مناطق محروم به‌کار گرفته شوند مگر نخبگان و افرادى که داراى
مدرک تحصیلى دکترا و بالاتر بوده و خدمت آنان در مناطق غیر محروم به تشخیص
بالاترین مقام سازمان ذی‌ربط ضرورى باشد.
ماده 46- ماده(71) به‌شرح‌زیر به‌قانون خدمت‌وظیفه‌عمومى الحاق‌می‌گردد:
ماده 71- تعیین هر یک از دستگاهها براى استفاده از خدمت مشمولین اعم از مشمولین
بند(الف)، بند(ب) ماده (68) و همچنین تعداد نیازمندى آنها براساس درخواست دستگاه
دولتى و تأیید سازمان مدیریت و برنامه‌ریزى کشور، پس از بررسى ستاد کل به تصویب
فرماندهى کل خواهد رسید.
ماده 47- ماده(72) به‌شرح‌زیر به‌قانون خدمت‌وظیفه‌عمومى الحاق‌می‌گردد:
ماده 72- مشمولین موضوع بند (الف) ماده (68) پس از طى آموزش نظامى برابر مقررات
این قانون به درجات نظامى نایل و جهت انجام خدمت دوره ضرورت واگذار می‌گردند و پس
از پایان خدمت نیز از کارت پایان خدمت دوره ضرورت که توسط نیروهاى مأمور کننده
صادر می‌گردد برخوردار مى‌شوند.
تبصره 1- استفاده از لباس نظامى و علائم آن توسط کارکنان وظیفه مأمور به مراکز
دولتى ممنوع می‌باشد و در صورت درخواست بالاترین مقام سازمان به‌کارگیرنده و
موافقت ستاد کل لباس متحدالشکل با علائم مشخص براى این کارکنان طراحى مى‌شود.
تبصره 2- حقوق و مزایا، خوراک، پوشاک، خوابگاه، بهداشت، درمان و سایر حقوقى که
کارکنان وظیفه نیروهاى مسلح از آن برخوردار مى گردند، از محل بودجه دستگاه
به‌کارگیرنده تأمین خواهد شد. میزان هزینه مربوط به
هر یک از آنها برابر با مقررات جارى در نیروهاى مسلح می‌باشد که همه ساله
از سوى ستاد کل ابلاغ مى‌گردد.
ماده 48- ماده (73) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 73- کارکنان وظیفه موضوع بند «ب» ماده (68) در قبال تعهد خدمتی که به
دستگاههای‌به‌کارگیرنده می‌سپارند، از انجام خدمت دوره ضرورت معاف و پس از انجام
کامل تعهد کارت معافیت توسط سازمان وظیفه عمومی ناجا به آنان داده می‌شود.
تبصره 1- مدت تعهد خدمت این‌گونه مشمولین حداقل چهل‌وهشت ماه خواهد بود. این مدت
شامل دوره تحصیل و آموزش سازمانهای‌به‌کارگیرنده آنان نمی‌گردد، ولی مدت آموزش
نظامی جزء مدت تعهد آنان محسوب خواهد شد.
تبصره 2- حقوق و مزایای‌مشمولین‌مذکور توسط دستگاههای‌به‌کارگیرنده و بر اساس
مقررات استخدامی آنها پرداخت می‌شود.
ماده 49- ماده(74)به‌شرح‌زیر به‌قانون‌خدمت‌وظیفه‌عمومی الحاق‌می‌گردد:
ماده 74- آن دسته از مشمولین موضوع بند «ب» ماده (68) که قبل از اتمام مدت تعهد به
هر علت از خدمت برکنار می‌شوند جهت تعیین وضعیت خدمت به سازمان وظیفه عمومی معرفی
می‌گردند.
تبصره- چنانچه علت برکناری، بیماری یا عدم صلاحیت ناشی از اعمال غیر ارادی آنان
(به تشخیص سازمان به‌کارگیرنده) باشد، مدت خدمت انجام شده به نسبت جزء خدمت دوره
ضرورت محسوب می‌گردد.
ماده 50- ماده (75) به‌شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 75- کلیه دستگاههای به‌کارگیرنده مشمولین موظفند موارد غیبت یا فرار مشمولین
موضوع بند «الف» ماده (68) را به یگان آموزش دهنده و ترک خدمت (فرار) مشمولین
موضوع بند «ب» ماده مذکور را به سازمان وظیفه عمومی منعکس نمایند.
ماده 51- ماده (76) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 76- سازمانهای به‌کارگیرنده موظفند هزینه آموزش مشمولین وظیفه مأمور را قبل
از اتمام دوره آموزش به میزانی که ستاد کل اعلام می‌کند به سازمانهای آموزش‌دهنده
پرداخت نمایند.
ماده 52- ماده (77) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 77- تعهد کلیه مشمولینی که تا تاریخ تصویب این قانون در اختیار سازمانهای
خارج از نیروهای مسلح قرار گرفته‌اند، مطابق مقررات قبلی خواهد بود و از تاریخ
ابلاغ این قانون نیز سازمانهای مذکور تنها در چهارچوب مقررات پیش‌بینی شده در این
فصل مجاز به استفاده از خدمت مشمولین خواهند بود.
ماده 53- ماده (78) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 78- در زمان جنگ و یا بسیج همگانی، با تصویب فرماندهی کل کلیه مشمولین واگذار
شده به خارج از نیروهای مسلح و یا بخشی از آنان برابر زمان‌بندی ستاد کل برای
انجام خدمت دوره ضرورت در نیروهای مسلح فراخوانده می‌شوند که در این صورت خدمت
باقی‌مانده خود را در نیروهای مسلح انجام خواهند داد.
ماده 54- ماده (79) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 79- جزئیات اجرائی این فصل مطابق آئین‌نامه ویژه‌ای می‌باشد که توسط ستادکل
با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور و همچنین سایر نهادهای ذی‌ربط تهیه و
به تصویب فرماندهی کل خواهد رسید.

فصل نهم- به‌کارگیری و خدمات
ماده 55- ماده (80) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 80- نیروهای مسلح مکلفند کارکنان وظیفه را طوری تقسیم کنند که در خاتمه دوره
آموزش و ابتدای به‌کارگیری حتی‌الامکان متناسب با تحصیلات و قابلیتها به‌کارگیری
شوند و برنامه‌ریزی برای تربیت دینی و اخلاقی آنان
صورت گیرد.
تبصره 1- کارکنان وظیفه در طول مدت دوره آموزش نظامی و تخصصی مورد ارزیابی قرار
گرفته و مبتنی بر مدرک و رشته تحصیلی، آموزش، مهارت و تواناییها، برای هر فرد، دو
رسته اصلی و فرعی تعیین می‌گردد و فرد باید
در رسته اصلی یا فرعی خود به‌کارگیری شود.
تبصره 2- دستورالعمل اجرائی این ماده توسط ستاد کل تهیه و ابلاغ می‌گردد.
ماده 56- ماده (81) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 81- آموزش در نیروهای مسلح در دو سطح قبل از شروع خدمت و ضمن خدمت تعریف
می‌گردد و برای ارتقاء منزلت و بهینه‌سازی اوقات فراغت سربازان باید زمینه‌های
استمرار آموزشهای نظامی، عقیدتی، سیاسی، ورزشی، خدماتی، فنی و حرفه‌ای، سوادآموزی
در ضمن خدمت فراهم گردد.
تبصره 1- آموزشهای فوق در زمان صلح باید به‌صورت واحد درسی، پودمان و نظایر آن
تعریف گردد به‌نحوی که گواهی‌های صادره منطبق با سیستم آموزشی کشور باشد.
تبصره 2- دوره‌های آموزشی ضمن خدمت از نظر محتوایی شامل چهار دوره می‌باشد.

* عمومی
الف- نظامی نظیر: نظام جمع، تیراندازی، آمادگی جسمانی، رزم انفرادی و...، برابر
ریشه برنامه‌های آموزشی مصوب نیروهای مسلح.
ب- غیرنظامی نظیر: معارف اسلامی، زبانهای خارجی، تربیت‌بدنی و نظایر آن.
* دروس پایه
مشتمل بر دروسی است که اطلاعات و دانش نظری پیش‌نیاز هر رشته را با تأکید بر
جنبه‌های کاربردی ارائه می‌کند مانند ریاضی، فیزیک، شیمی، کامپیوتر، کشاورزی،
دامداری و نظایر آن.
* دروس اصلی
مشتمل بر دروسی است که چگونگی استفاده اصول و مبنای نظری در رشته مربوط را مشخص
می‌کند.
* دروس تخصصی
الف- نظامی: دروس نظامی تخصصی در رسته‌های تعریف شده نیروهای مسلح مانند زرهی،
توپخانه، الکترونیک، مخابرات و ... برابر ریشه برنامه‌های آموزشی مصوب نیروهای
مسلح.
ب- غیرنظامی: شامل دروس تخصصی و اختصاصی که در مجموع توانمندی لازم برای رشته،
حرفه یا شغل‌معینی را در بر می‌گیرد نظیر تسلیحات، جوشکاری، صافکاری، آرایشگری،
نانوایی، برقکاری، مکانیک انواع خودرو، دامداری، ورزشهای تخصصی مثل شنا و ورزشهای
رزمی.
تبصره 3- نیروهای مسلح باید ترتیبی اتخاذ نمایند که از کارکنان وظیفه واجد شرایط
برای به‌کارگیری در امور آموزش حداکثر استفاده را به‌عمل آورند.
تبصره 4- آئین‌نامه اجرائی این بخش توسط وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح با
همکاری وزارتخانه‌های آموزش و پرورش، علوم، بهداشت، کار و امور اجتماعی، دفتر
عقیدتی سیاسی فرماندهی کل قوا، سازمان تربیت‌بدنی و نهضت سوادآموزی تهیه و پس از
تأیید ستادکل به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.
تبصره 5- سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور مکلف است با همکاری سازمانهای ذی‌ربط
از جمله سازمان ملی جوانان و سازمان فنی و حرفه‌ای در چهارچوب ضوابطی که توسط
ستادکل تهیه و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد برای تحقق اهداف مذکور از نظر تأمین
امکانات، تجهیزات و اعتبارات لازم همکاری نماید.
ماده 57- ماده (82) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 82- در مراکز و پادگانهای‌آموزشی و یگانها دفترمشاوره روان‌درمانی و راهنمایی
برای کمک به سربازان و ارتباط با خانواده آنان در موارد لازم تشکیل می‌گردد. این
دفاتر موظف است به محض ورود سرباز به پادگان و یگان محل خدمت بر اساس فرمهای از
پیش طراحی شده محل آموزش و محل خدمت فرد و نحوه ارتباط خانواده با مشمول و یگان را
به خانواده اطلاع داده و نظرات خانواده را درمورد استعدادها، تواناییها و
ویژگی‌های خاص فرد جویا شود.
تبصره 1- درطول مدت خدمت، این مرکز باید بر اساس شناسایی فرد کمکهای لازم به او را
به‌عمل آورده و با خانواده حتی درمورد زمان ورود و خروج فرد در یگان تماس داشته
باشد.
تبصره 2- دستورالعمل اجرائی این ماده توسط ستاد کل تهیه و ابلاغ می‌گردد.
ماده 58- ماده (84) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 84- کلیه وزارتخانه‌ها و سازمانها، بنیادها و شرکتها که از اعتبارات دولتی
استفاده می‌کنند، موظفند خدمات و تسهیلات لازم نظیر استفاده از ورزشگاهها، قطارها،
اتوبوسها، گردشگاهها، سینماها و موزه‌ها را برای کارکنان وظیفه در حین خدمت فراهم
نمایند.
تبصره- آئین‌نامه اجرائی این ماده توسط وزارت دفاع با همکاری دستگاههای‌ذی‌ربط
تهیه و پس‌از تأیید ستادکل به تصویب هیأت‌وزیران می‌رسد.
ماده 59- ماده (85) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 85- دولت موظف است در خدماتی که به مردم ارائه می‌دهد از قبیل استخدام، پذیرش
بدون کنکور، پرداخت وام، پروانه اشتغال و نظایر آن، اولویتی را که به صورت ضریب،
مشخص می‌گردد برای کسانی‌که در کسوت سربازی خدمت کرده‌اند، درنظر بگیرد.
تبصره- آئین‌نامه اجرائی این ماده توسط وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح با
همکاری دستگاههای ذی‌ربط تهیه و پس از تأیید ستادکل به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.
ماده 60- ماده (86) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 86- کلیه کارکنان وظیفه و عائله تحت تکفل آنها مطابق آئین‌نامه‌ای که از سوی
وزارت دفاع تهیه و پس از تأیید ستادکل به تصویب هیأت وزیران می‌رسد تحت بیمه خدمات
درمانی نیروهای مسلح قرار می‌گیرند.
تبصره- این بیمه به مدت حداکثر یک‌سال پس از پایان خدمت دوره ضرورت تا زمانی که
سربازان فوق اشتغال به‌کار پیدا نکرده‌اند، استمرار خواهد یافت.
ماده 61- ماده (87) به‌شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 87- کلیه کارکنان وظیفه ترخیصی، با اعلام رضایت یگان خدمتی، حداکثر به مدت
یک‌سال تا زمانی که مشغول به‌کار نشده‌اند، برابر آئین‌نامه‌ای که از سوی وزارت
دفاع با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور تهیه و به تصویب هیأت وزیران
می‌رسد از بیمه بیکاری برابر مقررات جاری دولت جمهوری اسلامی استفاده خواهند نمود.
ماده 62- ماده (88) به شرح زیر به قانون خدمت وظیفه عمومی الحاق می‌گردد:
ماده 88- اختیارات فرماندهی کل قوا محدود به موارد مطروحه در این قانون نمی‌باشد و
در هرصورت تدابیر و اوامر فرماندهی کل ملاک اصلی در انجام کلیه امور نظام وظیفه
خواهد بود.
ماده 63- ماده (66) به‌شرح زیر اصلاح می‌گردد:
ماده 66- آئین‌نامه اجرائی این قانون جز در مواردی که در مواد این قانون مرجع خاصی
برای آن مشخص شده است، توسط وزارت دفاع تهیه و پس از تأیید ستادکل به تصویب هیأت
وزیران می‌رسد.

سوابق
‌قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 29/7/1363
‌فصل اول: کلیات
‌ماده 1 - دفاع از استقلال و تمامیت ارضی و نظام جمهوری اسلامی ایران و جان و مال
و ناموس مردم وظیفه دینی و ملی هر فرد ایرانی است و در‌اجرای این وظیفه کلیه اتباع
ذکور دولت جمهوری اسلامی ایران مکلف به انجام خدمت وظیفه عمومی برابر مقررات این
قانون می‌باشند و هیچ فرد‌مشمول خدمت وظیفه عمومی را جز در موارد مصرحه در این
قانون نمی‌توان از خدمت معاف کرد.
‌تبصره 1 - با توجه با اصل 151 قانون اساسی واحد بسیج مستضعفین سپاه پاسداران
انقلاب اسلامی موظف است در اسرع وقت امکانات آموزش‌نظامی اتباع اناث دولت جمهوری
اسلامی ایران را با رعایت کلیه موازین شرعی فراهم نماید. این آموزش برای اناث
الزامی نیست.
‌تبصره 2 - وزارت آموزش و پرورش موظف است با همکاری نیروهای مسلح آموزشهایی را که
زمینه ساز آمادگی دفاعی است طبق موازین اسلامی‌در برنامه‌های آموزشی مقاطع تحصیلی
راهنمایی و دبیرستان پیش بینی نماید. این آموزش برای دختران تنها در زمینه‌های
دفاع غیر نظامی خواهد بود.
‌ماده 2 - هر فرد ذکور ایرانی از اول فروردین ماه سالی که طی آن سال وارد سن 19
سالگی می‌شود مشمول مقررات خدمت وظیفه عمومی خواهد‌شد.
‌ماده 3 - سن مشمولان و افراد تحت تکفل از لحاظ خدمت وظیفه و یا معافیت از آن تابع
مندرجات اولیه اولین شناسنامه بوده و هر گونه تغییری که‌بعداً به عمل آمده باشد از
لحاظ وظیفه عمومی معتبر نخواهد بود.
‌تبصره - در صورتی که اختلاف بین سن واقعی مشمول (‌طبق نظریه شورای پزشکی مندرج در
تبصره 1 ماده 41 این قانون) و سن مندرج در‌شناسنامه اولیه بیش از 5 سال باشد، طبق
نظر شورای پزشکی عمل خواهد شد.
‌ماده 4 - خدمت وظیفه عمومی 30 سال است و مراحل آن برای کلیه مشمولان به شرح زیر
است:
‌الف - دوره ضرورت دو سال و در صورتی که مشمولان مازاد بر نیاز باشند شورای عالی
دفاع می‌تواند این مدت را تا 18 سال تقلیل دهد.
ب - دوره احتیاط 8 سال.
ج - دوره ذخیره اول 10 سال.
‌د - دوره ذخیره دوم 10 سال.
‌تبصره 1 - تاریخ شروع و پایان خدمت در مراحل احتیاط و ذخیره از تاریخ پایان خدمت
دوره ضرورت محاسبه می‌گردد و در هر حال تاریخ خاتمه‌آن از سن 50 سالگی تجاوز
نخواهد کرد.
‌تبصره 2 - در مواقع ضرورت و بسیج همگانی ممکن است افراد مشمول این قانون تا سن
شصت‌سالگی نیز احضار شوند.
‌تبصره 3 - مفاد بند الف این ماده نسبت به مشمولانی مجری است که از اول فروردین
ماه سال 1363 به خدمت اعزام شوند.
‌ماده 5 - کلیه مشمولان قادر به خدمت و بلامانع به خدمت دوره ضرورت اعزام می‌شوند
و پس از فراگرفتن آموزشهای نظامی لازم بقیه خدمت‌دوره ضرورت را در نیروهای مسلح
جمهوری اسلامی ایران انجام خواهند داد. تعیین ترتیب تقدم برای استفاده از مشمولان
مزبور در هر یک از‌سازمانهای نظامی و انتظامی و نحوه سهمیه‌بندی آنها توسط ستاد
مشترک ارتش جمهوری اسلامی تهیه و به تصویب شورای عالی دفاع می‌رسد.
‌تبصره 1 - تعیین تعداد سهمیه هر یک از نیروهای نظامی و انتظامی از مشمولین هر
دوره به وسیله کمیسیونی انجام خواهد شد که از نمایندگان‌نیروهای مزبور و به ریاست
رییس اداره وظیفه عمومی تشکیل می‌گردد.
‌تبصره 2 - سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌تواند مشمولین مورد نیاز خود را در هر
دوره طبق ضوابط خاص پذیرش سپاه از بین دارندگان دفترچه‌آماده به خدمت در حد سهمیه
تعیین شده انتخاب و قبل از تاریخ اعزام آنان لیست اسامی آنها را به اداره وظیفه
عمومی اعلام نماید. این مشمولین برای‌انجام خدمت وظیفه عمومی در اختیار سپاه قرار
می‌گیرند.
‌تبصره 3 - نیروهای نظامی و انتظامی موظفند طبق اصل 147 قانون اساسی پرسنل کادر
ثابت و وظیفه خود را بنا به درخواست دولت برای امور‌تولیدی، عمرانی، تحقیقاتی،
آموزشی، بهداشتی و درمانی با رعایت کامل موازین اسلامی در حدی که به آمادگی رزمی
آنها آسیبی وارد نیاید در اختیار‌دولت قرار دهند.
‌ماده 7 - قانون معافیت فارغ‌التحصیلان مراکز تربیت معلم از خدمت وظیفه عمومی مصوب
58.2.27 شورای انقلاب ابقاء و مشمولین مذکور در آن‌قانون پس از طی دوره آموزش
مقدماتی نظامی بقیه خدمت مقرر در آن قانون را در آموزش و پرورش انجام خواهند داد.
‌ماده 10 - انجام امور زیر در مورد مشمولین وظیفه عمومی مستلزم ارائه مدرک دال بر
رسیدگی به وضع مشمولیت آنان از اداره وظیفه عمومی‌می‌باشد و فتوکپی مدرک ارائه شده
از جمله منضمات ضروری پرونده متشکله می‌باشد:
‌الف - شرکت در آزمایشات رانندگی و اخذ گواهینامه.
ب - دریافت هر گونه وام و کمکهای کشاورزی و صنعتی و دامداری و مسکن از طریق
وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و‌نهادهای قانونی.
ج - کاندیدا شدن جهت انتخابات مجلس شورای اسلامی و سایر شورا و انجمنهای قانونی.
‌د - تحویل اصل گواهینامه یا پایان‌نامه دوره‌های تحصیلی دیپلم و بالاتر از
وزارتخانه مربوطه.
ه - صدور پروانه کسب و اجازه اشتغال و عضویت در شرکتهای تعاونی.
‌و - ثبت هر گونه نقل و انتقال غیر قهری اموال به طور مستقیم و غیر مستقیم در
دفاتر اسناد رسمی.
‌ز - دریافت مستمری از سازمانهای دولتی و وابسته و نهادهای قانونی.
ح - استخدام به هر صورت (‌رسمی، پیمانی، روزمزد و خرید خدمت) در وزارتخانه‌ها و
مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و نهادهای قانونی و‌شرکتهای دولتی.
‌تبصره 1 - در مواردی که ضرورت یا حرج ایجاب کند که معاملات مشمول ثبت گردد، مانند
اموال مشترک که عدم ثبت اموال مشمول موجب زیان‌مالی بر شرکاء دیگر گردد، ثبت اموال
مشمول بلامانع است. تشخیص موضوع به عهده محاکم صالحه است.
‌تبصره 2 - سایر اموری که در دیگر قوانین منوط به روشن شدن وضعیت خدمتی مشمول
می‌باشد، به قوت خود باقی است.
‌ماده 13 - مشمولانی که با طی دوره دانشکده‌ها و آموزشگاههای نظامی و انتظامی برای
خدمت در کادر ثابت استخدام شوند مدت تحصیل آنها‌جزء خدمت دوره ضرورت محسوب خواهد
شد و اگر مدت تحصیل از دو سال کمتر باشد، از دوره خدمت آنان به نسبت کسری خدمت تا
دو سال جزء‌خدمت دوره ضرورت محسوب می‌شود.
‌تبصره 1 - آن عده از محصلین مراکز آموزشی کادر ثابت نیروهای نظامی و انتظامی که
قبل از نیل به درجه یا پایان دوره آموزشی (‌در مورد کمیته و‌سپاه) مستعفی یا اخراج
شوند دو سال خدمت دوره ضرورت را بدون احتساب مدت قبلی انجام خواهند داد.
‌در صورتی که محصلین به علت بیماری یا عدم صلاحیتی که ناشی از اعمال ارادی آنان
نباشد برکنار گردند مدت تحصیل جزء خدمت دوره ضرورت‌آنان محسوب خواهد شد.
‌تبصره 2 - افسران و همافران و درجه‌داران کادر ثابت و اعضاء ثابت سپاه پاسداران و
کمیته انقلاب اسلامی در صورتی که به موجب مقررات‌استخدامی مربوطه از خدمت مستعفی
یا اخراج شوند مدت تحصیل آنان قبل از نیل به درجه یا پایان دوره آموزشی (‌در مورد
کمیته یا سپاه) جزو خدمت‌دوره ضرورت محسوب نخواهد شد و اگر بعد از نیل به درجه یا
پایان دوره آموزشی از خدمت مستعفی یا اخراج گردند و مدت خدمت آنان از دو سال‌کمتر
باشد بقیه خدمت دوره ضرورت را تا دو سال با درجه سربازی وظیفه انجام خواهند داد.
‌ماده 14 - مشمولانی که به عنوان کارمند رسمی با تعهد 9 سال خدمت در نیروهای نظامی
و انتظامی استخدام شوند پس از انجام تعهد مزبور از‌خدمت دوره ضرورت معاف خواهند
شد. مدت تعهد مزبور در نقاط بد آب و هوا 6 سال می‌باشد در صورتی که کارمندان
فوق‌الذکر از گروه پزشکی و‌فنی که دارای مدرک فوق دیپلم به بالا در این دو رشته
می‌باشند، مدتهای فوق به ترتیب 6 سال و 4 سال خواهد بود.
‌تبصره 1 - آن عده از کارمندان فوق که به علت انتزاع قسمت مربوطه از نیروهای نظامی
و انتظامی به یکی از وزارتخانه‌ها یا سازمانهای دولتی و‌وابسته به دولت یا شهرداری
و هلال احمر یا نهادهای قانونی منتقل شوند، بقیه مدت تعهد خود را در سازمان جدید
انجام خواهند داد.
‌تبصره 2 - سازمانهای استخدام‌کننده کارمندان مشمول فوق موظفند در طول مدت خدمت
مورد تعهد به کارمندان مزبور آموزش نظامی عمومی‌بدهند.
‌تبصره 3 - کارمندان فوق که قبل از انجام خدمت مورد تعهد بنا به تشخیص نیرو یا
سازمان مربوطه به عللی خارج از اعمال ارادی خود از خدمت بر‌کنار شوند، در صورتی که
مدت خدمت آنان در نقاط عادی و بد آب و هوا و حداقل به ترتیب به 5 سال و 3 سال بالغ
گردد، از انجام خدمت دوره‌ضرورت معاف خواهند بود و چنانچه کمتر از مدتهای مذکور
خدمت نموده باشند به ازاء هر یک سال کسری 4 ماه خدمت دوره ضرورت انجام خواهند‌داد.
و در حال خدمت دوره ضرورت این قبیل از کارمندان کمتر از 4 ماه نخواهد بود.

ماده 15 - سربازان وظیفه‌ای که حین انجام خدمت دوره ضرورت با داشتن حداقل
گواهینامه دوره ابتدایی و با تعهد 5 سال خدمت پیمانی برای‌خدمت در مشاغل سازمانی
مورد نیاز نیروهای نظامی و انتظامی استخدام گردند، تا دو سال از خدمت آنان در صورت
انجام تعهد به منزله خدمت دوره‌ضرورت محسوب خواهد شد و در صورتی که قبل از خاتمه
تعهد به هر علت از خدمت مستعفی و یا بر کنار گردند، چنانچه مشمول معافیتهای
قانونی‌نباشند بدون احتساب مدت تعهد انجام شده بقیه خدمت دوره ضرورت را برابر
قانون انجام خواهد داد.
‌ماده 16 - کلیه مشمولانی که وارد خدمت دوره ضرورت می‌شوند طبق آیین‌نامه‌های ارتش
جمهوری اسلامی ایران نسبت به انقلاب اسلامی و نظام‌جمهوری اسلامی و قانون اساسی و
مقام رهبری (‌فرماندهی کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران) سوگند وفاداری یاد
خواهند کرد.
‌فصل دوم: احضار برای دوره ضرورت
‌ماده 18 - به وضع مشمولان خدمت وظیفه عمومی یک سال قبل از اعزام به خدمت دوره
ضرورت یعنی در سالی که مشمولان در آن سال وارد سن19 سالگی می‌شوند رسیدگی خواهد
شد.
‌ماده 19 - کسانی که به سن 19 سالگی می‌رسند پس از انتشار آگهی احضار موظفند برای
روشن نمودن وضع مشمولیتشان به سازمان وظیفه‌عمومی محل تولد مراجعه و خود را معرفی
نمایند و در صورتی که در خارج از محل تولد اقامت داشته باشند می‌توانند به سازمان
وظیفه عمومی محل‌اقامت خود مراجعه کنند.
‌مشمولان مقیم خارج از کشور باید به نمایندگی کنسولی یا سیاسی دولت جمهوری اسلامی
ایران در کشور محل اقامت خود و در صورت نبودن آن به‌نزدیکترین نمایندگی کنسولی یا
سیاسی دولت جمهوری اسلامی ایران مراجعه کنند.
‌ماده 20 - اداره ثبت احوال هر محل مکلف است صورت اسامی متولدین ذکور شهرستان یا
بخشهای حوزه مأموریت خود را که در سال بعد باید به‌وضع مشمولیت آنان رسیدگی شود،
به طور تفکیک در چهار نسخه تهیه و تا اول آذر ماه هر سال به مراجعی که برای رسیدگی
به امر وظیفه عمومی‌تعیین شده و یا خواهد شد تسلیم کند.
‌فصل سوم: رسیدگی
‌ماده 21 - حوزه‌های وظیفه عمومی تهران و مراجعی که در هر یک از مراکز شهرستانها و
بخشها مسئول رسیدگی به امور وظیفه عمومی محل‌می‌باشند زیر نظر ژاندارمری جمهوری
اسلامی ایران انجام وظیفه خواهند نمود.
‌تبصره 1 - رییس اداره وظیفه عمومی از نظر سازمانی معاون فرمانده ژاندارمری کل در
امر وظیفه عمومی بوده و بنا به پیشنهاد فرمانده ژاندارمری‌جمهوری اسلامی ایران و
تصویب وزیر کشور تعیین می‌گردد.
‌تبصره 2 - رییس اداره وظیفه عمومی موظف است کلیه دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌ها و
اطلاعیه‌هایی را که به نحوی به نیروهای نظامی و انتظامی‌و مراجع قضایی مرتبط باشند
و امور اجرایی مربوطه را در شورایی که با شرکت نمایندگان وزارت کشور، ستاد مشترک،
ستاد مرکزی سپاه و یک دادیار‌به نمایندگی دیوان عالی کشور زیر نظر رییس اداره
وظیفه عمومی تشکیل می‌شود، هماهنگ نماید.
‌ماده 22 - نمایندگان کنسولی دولت جمهوری اسلامی ایران در کشورهای خارج از مسئول
اجرای مقررات قانون وظیفه عمومی نسبت به مشمولان‌مقیم حوزه‌های مأموریت خود
می‌باشند و موظفند به وضع مشمولیت آنان رسیدگی کرده و نتیجه اقدامات را از طریق
وزارت امور خارجه به اداره‌وظیفه عمومی اعلام دارند.
‌ماده 23 - مشمولانی که برای ادامه تحصیل به خارج از کشور مسافرت می‌کنند پس از
ترک تحصیل یا فراغ از تحصیل همچنین مشمولانی که پس از‌احضار به خدمت طبق آیین‌نامه
اجرایی این قانون به طور موقت به خارج از کشور مسافرت می‌کنند در پایان مدت تعیین
شده باید جهت رسیدگی به‌وضع مشمولیتشان خود را به سازمانهای وظیفه عمومی داخل کشور
معرفی کنند.
‌ماده 30 - به ادعای کفالت مشمولانی رسیدگی می‌شود که غیبت نداشته باشند مگر این
که در موقع احضار و در طول مدت غیبت و حین رسیدگی‌حائز شروط معافیت کفالت بوده
باشند که در این صورت این قبیل مشمولان از معافیت کفالت استفاده خواهند کرد (‌با
در نظر گرفتن ماده 55).
‌تبصره - رییس اداره وظیفه عمومی یا نماینده او در صورتی که دلائل و مدارک
مثبته‌ای مبنی بر معافیت از خدمت در پرونده موجود باشد می‌تواند‌برای یک دوره
دستور عدم اعزام صادر نماید.
‌فصل چهارم: معافیتها
‌بخش اول - معافیت تحصیلی
‌ماده 31 - دانش‌آموزان دانشسراها و دانش‌آموزان چهارساله آخر دوره متوسطه و
هنرآموزان هنرستانها و آموزشگاههای فنی و حرفه‌ای که ارزش‌تحصیلی دیپلم آنها از
طرف مراجع صلاحیت‌دار معادل متوسطه کامل شناخته شده تحصیل نمایند و دانشجویان و
هنرجویان دانشگاهها و مؤسسات‌آموزش عالی اگر در حین تحصیل به سن مشمولیت برسند تا
زمانی که به تحصیلات خود ادامه می‌دهند از اعزام به خدمت دوره ضرورت معاف
خواهند‌بود.

‌ماده 32 - طلاب علوم دینی که قبل از رسیدن به سن مشمولیت و یا اعزام هم طبقه خود
طبق ضوابط شورای مدیریت حوزه علمیه قم و یا نماینده‌رسمی آن در شهرستانها به تحصیل
اشتغال ورزیده در مدت تحصیل می‌توانند از مزایای ماده 31 قانون استفاده کنند
ارزشیابی میزان تحصیل با شورای‌مدیریت و یا نماینده آن خواهد بود.
‌تبصره - مشمولان دیپلمه که دوره سطح و یا حداقل 6 سال دوره خارج را گذرانده باشند
به ترتیب همانند مشمولان لیسانس و دکتر خواهند بود و‌چنانچه بدون دیپلم دوره‌های
مذکور را گذرانده باشند همانند مشمولان فوق دیپلم و فوق لیسانس می‌باشند و در هر
صورت طلابی که به درجه اجتهاد‌نایل گردند همانند مشمولین دکترا می‌باشند.
‌ماده 33 - صدور کارت معافیت تحصیلی دانش‌آموزان و هنرجویان و دانشجویان و طلاب
علوم دینی موکول به گواهی اشتغال به تحصیل آنان از‌طرف مقامات صالحه بوده و مدت
اعتبار آن یک سال تمام است.
‌ماده 34 - دانش‌آموزان و هنرجویان و دانشجویان و طلاب علوم دینی مشمول به محض ترک
تحصیل یا اخراج یا فراق از تحصیل باید برای انجام‌خدمت دوره ضرورت خود را معرفی
کنند.
‌مقامات مسئول مکلفند صورت اسامی این قبیل مشمولان را با ذکر مشخصات کامل و نشانی
و رشته تحصیلی به طور انفرادی و بدون تأخیر به سازمان‌وظیفه عمومی محل ارسال
دارند.
‌تبصره 1 - مشمولان که با داشتن معافیت تحصیلی در خارج از کشور تحصیل می‌کنند پس
از ترک تحصیل یا فراغ از تحصیل موظفند حداکثر ظرف‌یک سال خود را به سازمان وظیفه
عمومی مربوط در داخل کشور معرفی کنند.
‌تبصره 2 - مقامات مسئول حسب مورد موظفند ارزش تحصیلی این قبیل مشمولان را از
تاریخ تسلیم مدارک حداکثر ظرف دو ماه تعیین و به آنان‌تسلیم و مراتب را به اداره
وظیفه عمومی اعلام کنند.
‌ماده 35 - مشمولان دیپلمه که با داشتن برگ آماده به خدمت یا برگ معافیت موقت از
خدمت دوره ضرورت در مسابقه ورودی یکی از دانشگاهها یا‌مؤسسات آموزش عالی داخل کشور
قبول شده تا زمانی که به تحصیل اشتغال دارند، می‌توانند از معافیت تحصیلی استفاده
نمایند مشروط به این که‌دارای غیبت غیر موجه نباشند. این معافیت فقط برای یک بار
داده خواهد شد.
ماده 36 - فارغ‌التحصیلان دیپلمه در صورتی که از نظر مقررات این قانون و بنا به
گواهی وزارت فرهنگ و آموزش عالی حائز شروط اشتغال به‌تحصیل در خارج از کشور باشند
و ادامه تحصیل آنان در رشته‌های مورد تأیید وزارت فرهنگ و آموزش عالی باشد
می‌توانند با استفاده از مقررات‌معافیت تحصیلی برای ادامه تحصیل به خارج از کشور
مسافرت کنند.
‌ماده37 - دانش‌آموزانی که قبل از سن مشمولیت بخواهند در خارج از کشور ادامه تحصیل
دهند در صورتی که مورد تأیید وزارت آموزش و پرورش‌باشد می‌توانند از معافیت تحصیلی
برای ادامه تحصیل در خارج از کشور استفاده نمایند.
‌تبصره - فرزندان ایرانیان مقیم خارج از کشور و فرزندان مأمورین ثابت دولت جمهوری
اسلامی ایران در خارج از کشور همچنین کسانی که قانوناً‌تحت کفالت یا ولایت قانونی
آنها هستند تا اخذ دیپلم از مقررات این ماده مستثنی بوده و ادامه تحصیل آنان در
رشته‌های عالی و دانشگاهی با تأیید‌وزارت فرهنگ و آموزش عالی بلامانع خواهد بود.
‌ماده 38 - آیین‌نامه اجرایی مواد این بخش از طرف وزارتخانه‌های کشور، دفاع، سپاه،
آموزش و پرورش و فرهنگ و آموزش عالی و با کسب نظر از‌شورای مدیریت حوزه علمیه قم
اداره وظیفه عمومی تهیه و تصویب و به موقع اجزاء گذاشته خواهد شد.
‌بخش دوم - معافیت پزشکی
‌ماده 39 - مشمولان خدمت وظیفه عمومی از نظر وضع مزاجی و استعداد جسمی و روانی به
چهار دسته به شرح زیر تقسیم می‌شوند:
1 - کسانی که از نظر جسمی و روانی سالم و قادر به انجام خدمت هستند.
2 - کسانی که به علت نقص عضو یا ابتلاء به بیماری از سلامتی کامل برخوردار نبوده
اما قادر به انجام خدمت در امور غیر رزمی می‌باشند.
3 - کسانی که به علت عدم رشد یا ابتلاء به بیماری موقتاً قادر به انجام خدمت دوره
ضرورت نیستند.
4 - مشمولانی که به علت نقص عضو یا ابتلاء به بیماری جسمی و یا روانی به طور دائم
قادر به انجام خدمت دوره ضرورت نیستند.
‌تبصره 1 - نحوه طبقه‌بندی مشمولان و طرز معاینه و ضوابط معافیت پزشکی آنها به
موجب آیین‌نامه معاینه پزشکی مشمولان خدمت وظیفه‌عمومی خواهد بود که وسیله ستاد
مشترک تهیه و به تصویب وزارتخانه‌های بهداری، کشور، دفاع و سپاه پاسداران انقلاب
اسلامی ایران خواهد رسید.
‌تبصره 2 - مشمولان موضوع بند 2 این ماده که برای انجام خدمت در مشاغل غیر رزمی
نیروهای نظامی یا انتظامی اختصاص داده می‌شوند، آن‌قسمت از برنامه آموزش عملی و
نظامی را که به تشخیص کمیسیون پزشکی مراکز آموزش نیروهای مسلح با سلامتی آنان
منافات داشته باشد انجام‌نخواهد داد.
‌ماده 41 - معاینه مشمولان وسیله یک نفر پزشک از نیروهای مسلح انجام می‌شود و در
صورت نبودن پزشک از نیروهای مسلح از پزشکان غیر‌نظامی که صلاحیت آنان وسیله بهداری
محل و فرماندار یا بخشدار محل تأیید شده باشد استفاده خواهد شد.
‌تبصره 1 - اظهار نظر در مورد معافیت پزشکی مشمولان باید توسط سه نفر پزشک که مورد
تأیید رییس بهداری و فرماندار محل باشند انجام شود و‌رأی اکثریت این پزشکان معتبر
است.
‌تبصره 2 - مدیران عامل بهداری هر استان موظفند پزشکان مورد نیاز شوراهای پزشکی
موضوع تبصره را تعیین و به فرمانداری محل معرفی نمایند.
‌ماده 42 - در صورتی که مشمولان در حین خدمت دوره ضرورت مبتلا به نقص عضو یا
بیماریهایی شوند که پس از اتمام مدت معالجه کمتر از 6 ماه‌نباشد و طبق نظر شورای
پزشکی بیمارستانهای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی که مورد تأیید عقیدتی - سیاسی در
نیروی مربوطه هستند قادر به‌انجام خدمت نباشند از انجام بقیه خدمت دوره ضرورت معاف
خواهند بود.
‌تبصره - دوران معالجه مشمولان موضوع این ماده جزو خدمت دوره ضرورت آنان محسوب
می‌گردد.
‌ماده 43 - چنانچه رییس اداره وظیفه عمومی ظرف 5 سال به نحوی اطمینان حاصل نماید
که مشمولی با تقلب و دسیسه در معاینه پزشکی معافیت‌اخذ نموده یا برخلاف این قانون
و آیین‌نامه معاینه و معافیت پزشکی از خدمت دوره ضرورت معاف تشخیص داده شده از این
قبیل مشمولان توسط‌شورای عالی پزشکی که از 5 نفر از پزشکان نیروهای مسلح جمهوری
اسلامی ایران تشکیل می‌گردد معاینه مجدد به عمل خواهد آمد و نظر این شورا‌قطعی و
لازم‌الاجرا است.
‌بخش سوم - معافیت کفالت
‌ماده 44 - مشمولان زیر حسب مورد از انجام خدمت دوره ضرورت معاف می‌باشند.
‌الف - یگانه مراقب و نگهدارنده پدر یا جد یا برادر و یا مادر یا جده یا خواهر که
قادر به اداره امور خود نباشد.
ب - یگانه مراقب و نگهدارنده برادر یا خواهر صغیر.
ج - یگانه سرپرست و خواهر مجرد در صورتی که تا سن 24 سالگی مجرد باشد.
‌د - از 2 یا 3 برادر واجد شرایط اعزام به خدمت یکی از آنان تا خاتمه خدمت دیگری
به خدمت دوره ضرورت یا احتیاط اعزام نخواهد شد. و‌ترتیب تقدم در اعزام بر مبنای سن
مشمول خواهد بود.
ه - مشمولین غیر غایبی که دارای همسر یا فرزند تحت تکفل می‌باشد تا تصویب و اجرای
لایحه مذکور در ماده 55 این قانون در زمان صلح.
‌بدیهی است پس از تصویب و اجرای لایحه مذکور به شرط نداشتن مانع دیگری مشمولین فوق
به خدمت اعزام خواهند شد.
‌تبصره 1 - مشمولان بندهای الف و ب چنانچه در پنج سال متوالی دارای شرایط معافیت
موقت از خدمت باشند در پایان سال پنجم به آنها معافیت‌در زمان صلح داده خواهد شد.
و مشمولین بند ج تا پایان سن 24 سالگی خواهر می‌توانند سالانه از معافیت موقت
استفاده و سپس به شرط نداشتن‌مانع دیگری به خدمت اعزام شوند.
‌تبصره 2 - مشمولانی که برای انجام خدمت وظیفه عمومی احضار می‌شوند در صورتی که در
تاریخهای معینه بدون عذر موجه خود را معرفی‌نکنند از معافیت موضوع این ماده محروم
می‌شوند (‌با توجه به ماده 55).
‌ماده 47 - کلیه مشمولان طبق برنامه و مدت آموزشی که از طرف ستاد مشترک ارتش و
ستاد مرکزی سپاه تنظیم می‌گردد دوره آموزش مقدماتی‌نظامی را طی خواهد کرد.
‌تبصره 1 - مشمولان فوق دیپلم جهت طی دوره درجه‌داری وظیفه به مراکز آموزشی و
فرهنگی اعزام و پس از گذراندن دوره مقدماتی و تخصصی‌و داشتن سلامت جسمی و روانی و
صلاحیت اخلاقی و سیاسی به یکی از درجات گروهبانی وظیفه نائل می‌شوند در غیر این
صورت با درجه افرادی‌وظیفه به خدمت ادامه خواهند داد.
‌تبصره 2 - مشمولان دیپلمه و پائین‌تر پس از طی دوره مقدماتی با درجه افرادی وظیفه
به خدمت در نیروها و سازمانهای مربوطه مشغول خواهند‌شد.
‌تبصره 3 - در موارد ضروری نیروها و سازمانهای نظامی و انتظامی مجاز خواهند بود
تعدادی از مشمولان دیپلمه را در تخصصهای مورد نیاز بر‌اساس ضوابط مندرج در
آیین‌نامه اجرایی این قانون انتخاب و جهت طی دوره درجه‌داری وظیفه به مراکز آموزشی
و فرهنگی اعزام دارند.
‌ماده 48 - مشمولان لیسانسیه و بالاتر پس از طی دوره آموزشی مقدماتی نظامی و
موفقیت در آزمایشهای آن در صورتی که از لحاظ اخلاقی و‌سیاسی و مکتبی شایستگی داشته
باشند پس از طی دوره آموزش افسری وظیفه و موفقیت در آزمایشهای آن دارندگان
دانشنامه دکترا به درجه‌ستوان‌یکمی و سایرین به درجه ستوان دومی وظیفه نائل خواهند
شد.
‌تبصره 1 - در صورتی که مشمولان موضوع این ماده در آزمایشهای دوره مقدماتی نظامی
مردود شوند و یا طبق نظر شورای مرکز آموزشی از لحاظ‌جسمی، مکتبی و اخلاقی صلاحیت
لازم جهت نیل به درجه افسری را نداشته باشند برای طی دوره
درجه‌داری اعزام خواهند شد.
‌تبصره 2 - در صورتی که مشمولان موضوع این ماده در آزمایشهای دوره آموزشی افسری
وظیفه مردود گردند یا از لحاظ مکتبی و اخلاقی واجد‌صلاحیت نیل به مقام افسری بر
حسب تشخیص شورای مرکز آموزشی مربوط نباشند بقیه خدمت دوره ضرورت را در یکی از
درجات گروهبانی وظیفه‌انجام خواهند داد.
‌تبصره 3 - در صورتی که مشمولان موضوع این ماده در هر یک از مراحل آموزشی به علل
سیاسی و امنیتی واجد صلاحیت نیل به مقام افسری‌تشخیص داده نشوند بقیه خدمت دوره
ضرورت را مانند افراد وظیفه انجام خواهند داد.
‌ماده 49 - حقوق ماهانه افسران - درجه‌داران - دانشجویان و دانش‌آموزان و افراد
وظیفه به شرح زیر خواهد بود:
‌الف - حقوق افسران وظیفه به میزان حقوق ثابت ماهانه سال اول افسران هم درجه کادر
ثابت.
ب - حقوق درجه‌داران وظیفه
1 - گروهبان‌سوم 115 واحد حقوقی
2 - گروهبان‌دوم 125 واحد حقوقی
3 - گروهبان‌یکم 135 واحد حقوقی
ج - حقوق دانشجویان وظیفه در مدت آموزش مقدماتی و دانش‌آموزان وظیفه در مدت آموزش
مقدماتی و تخصصی 2000 ریال.
‌د - حقوق دانشجویان وظیفه در مدت آموزش تخصصی 2500 ریال.
ه - حقوق ماهانه افراد وظیفه به میزانی است که هر سال در بودجه وزارت دفاع
پیش‌بینی می‌شود.
‌ماده 50 - افسران و درجه‌داران وظیفه در صورت اعزام به مأموریت یا انتقال یا خدمت
در مناطق بد آب و هوا مشمول مقررات فوق‌العاده و مزایای‌مربوط به افسران و
درجه‌داران کادر ثابت نسبت به حقوق آنان خواهند بود و در صورتی که در یگانها و
قسمتهایی که پرسنل کادر ثابت آنها از مزایای‌قانونی خاص استفاده می‌کنند، مشغول
خدمت شوند و در شرایط مشابه از مزایای مزبور نسبت به حقوق خویش استفاده خواهند
کرد.
‌تبصره 1 - افسران و درجه‌داران وظیفه‌ای که در محل سکونت خود خدمت می‌نمایند، از
مقررات مربوط به بدی آب و هوا، مذکور در این ماده‌استفاده نخواهند کرد.
‌تبصره 2 - سربازان وظیفه در غیر زمان جنگ یا بسیج عمومی به طور اجباری بیش از یک
سال (‌نیمی از مدت خدمت) از خدمت خود را در نقاط‌بد آب و هوا خدمت نخواهند کرد.
‌تبصره 3 - طبقه بندی مناطق از نظر آب و هوا طبق آیین‌نامه‌ای خواهد بود که به
وسیله ستاد مشترک با هماهنگی سازمان امور اداری و استخدامی‌کل کشور تهیه و به
تصویب وزیر دفاع برسد.
‌تبصره 4 - به افسران و درجه‌داران وظیفه‌ای که بنا به تقاضای شخصی منتقل می‌شوند
هزینه سفر و فوق‌العاده انتقال تعلق نمی‌گیرد.
‌ماده 55 - دولت موظف است لایحه نحوه کمک به خانواده‌های مشمولینی را که با اعزام
مشمول قدرت اداره معاش خود را از دست می‌دهند تهیه‌و ظرف مدت 6 ماه جهت تصویب به
مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید.
‌ماده 58 - مشمولان خدمت وظیفه عمومی (‌ضرورت، احتیاط، ذخیره) که برای رسیدگی یا
اعزام احضار شوند و در مهلت یا موعد مقرر که از طرف‌اداره وظیفه عمومی اعلام شود
خود را معرفی نکنند همچنین مشمولانی که معافیت‌های موقت دریافت داشته‌اند و پس از
انقضاء مدت اعتبار ظرف‌یک ماه برای تجدید رسیدگی خود را معرفی نکنند، غایب شناخته
شده و پس از معرفی یا دستگیری در صورتی که طبق مقررات این قانون قادر به‌خدمت و
بلامانع تشخیص داده شوند به خدمت اعزام می‌شوند و پس از انجام خدمت مقرر در صورت
اعلام اداره وظیفه عمومی موضوع غیبت در‌محاکم صالحه قضایی مورد رسیدگی قرار
می‌گیرد. و چنانچه دارای عذر موجه نباشند، به شرح زیر اتخاذ تصمیم خواهد شد:
‌الف - مشمولان غایب زمان صلح که در زمان صلح خود را معرفی کنند پس از تعیین تکلیف
مشمولیت یا انجام خدمت دوره ضرورت به مدت 6‌ماه تا یک سال و مشمولانی که دستگیر
شده باشند به مدت یک سال تا دو سال از دریافت کارت پایان خدمت یا معافیت محروم
خواهند شد.
ب - مشمولان غایب زمان صلح که خود را در زمان جنگ معرفی نمایند پس از پایان خدمت
یا معافیت بلافاصله کارت مربوطه را دریافت خواهند‌داشت و کسانی که دستگیر شوند به
مدت 2 سال 4 سال از دریافت کارت پایان خدمت محروم خواهند شد.
ج - مشمولان غایب زمان جنگ که خود را در زمان جنگ معرفی کنند، پس از پایان خدمت یا
تعیین تکلیف از نظر مشمولیت به مدت یک تا دو‌سال و کسانی که دستگیر شوند به مدت 3
تا 5 سال از دریافت کارت پایان خدمت یا معافیت محروم خواهند شد.
‌د - مشمولان غایب زمان جنگ که خود را در زمان صلح معرفی کنند پس از پایان خدمت تا
تعیین تکلیف از نظر مشمولیت به مدت 5 تا 7 سال و‌کسانی که دستگیر شوند به مدت 7 تا
10 سال از دریافت کارت پایان خدمت یا معافیت محروم خواهند شد.
‌تبصره 1 - قاضی می‌توانند غایب را به مجازات (‌تعزیر) دیگری که خود صلاح بداند به
جای مجازاتهای فوق محکوم نماید.
‌تبصره 2 - مشمولانی که تا تاریخ تصویب این قانون غایب شناخته شده‌اند چنانچه داخل
کشور باشند ظرف 6 ماه و آنهایی که در خارج از باشند‌ظرف مدت یک سال برای رسیدگی به
وضع مشمولیتشان خود را به سازمانهای وظیفه عمومی معرفی نمایند بجز مشمولان بند
(‌د) محرومیتهای مندرج‌در ماده در مورد آنان اجرا نخواهد شد.
‌بخش دوم - جرائم و مجازاتها
‌ماده 59 - مشمولین خدمت دوره ضرورت چنانچه در مدت آموزش اولیه و یا پس از خاتمه
آموزش بیش از مدت 6 ماه مرتکب فرار از خدمت‌شوند پس از دستگیری یا معرفی بدون
احتساب مدت قبلی خدمت دوره ضرورت را انجام خواهند داد.
‌قانون الحاق یک تبصره به ماده (31) قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1363
‌ماده واحده - یک تبصره به شرح زیر به عنوان تبصره (3) به ماده (31) قانون خدمت
وظیفه عمومی مصوب 1363 و اصلاحیه آن مصوب1376.3.18 الحاق می‌گردد:
‌تبصره 3 - مشمولان فارغ‌التحصیل دیپلم نظام قدیم و جدید که با داشتن برگ آماده به
خدمت یا برگ معافیت موقت از خدمت دوره ضرورت در آزمون‌پیش‌دانشگاهی یا یکی از
دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی داخل کشور قبول می‌شوند تا زمانی که به تحصیل
اشتغال دارند می‌توانند از معافیت‌تحصیلی استفاده نمایند. پذیرفته‌شدگانی که درحال
انجام خدمت وظیفه دوره ضرورت می‌باشند در زمان صلح درصورت ثبت‌نام و اشتغال به
تحصیل‌فوراً ترخیص خواهند شد. استفاده از معافیت تحصیلی و امکان ترخیص در تمامی
موارد فوق منوط به عدم غیبت غیرموجه است و این حق فقط یکبار‌اعطاء خواهد شد.
‌تاریخ تصویب 1377.2.30
‌تاریخ تایید شورای نگهبان 1377.3.20
‌تفسیر قانونی مواد 31 و 33 قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 28/8/1370
‌موضوع استفسار
‌آیا بر اساس مواد 31 و 33 قانون خدمت وظیفه عمومی، دانشجویان دانشگاه پیام نور
مشمول معافیت تحصیلی از خدمت وظیفه عمومی می‌شوند یا‌نه؟
‌نظریه مجلس
‌ماده واحده - با توجه به اطلاق کلمه دانشجویان در مواد 31 و 33 و همچنین عبارت
دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی در ماده 31، معافیت‌تحصیلی موضوع این قانون شامل
کلیه دانشجویانی است که در هر یک از دانشگاههای کشور "‌از جمله دانشگاه پیام نور"
مشغول تحصیل می‌باشند،‌البته رعایت زمان متناسب با تعداد واحدهای درسی هر مقطع
دانشگاهی بر حسب نظر وزارت فرهنگ و آموزش عالی برای کلیه دانشگاهها الزامی‌است.
‌قانون الحاق دو تبصره به ماده (31) قانون خدمت وظیفه عمومی
‌ماده واحده - دو تبصره به شرح زیر به عنوان تبصره‌های (1) و (2) به ماده (31)
قانون خدمت وظیفه عمومی - مصوب 1363 - الحاق می‌شود.
‌تبصره 1- به آن دسته از دانش‌آموزان فارغ‌التحصیل داخل یا خارج که برابر ضوابط
وزارت آموزش و پرورش دیپلم شناخته شوند و برای تحصیل در‌مؤسسات آموزش عالی داخل یا
خارج کشور ملزم به طی دوره پیش دانشگاهی باشند معافیت تحصیلی تعلق می‌گیرد.
‌تبصره 2- مشمولان فارغ‌التحصیل دیپلم نظام جدید خرداد یا شهریور ماه هر سال در
مهرماه همان سال یا در زمان شروع دومین دوره پیش دانشگاهی‌پس از اخذ دیپلم و
مشمولان فارغ‌التحصیل دی ماه، در مهرماه سال بعد یا در زمان شروع دومین دوره پیش
دانشگاهی پس از اخذ دیپلم، می‌توانند در‌دوره پیش دانشگاهی مشغول به تحصیل شوند.
فواصل زمانی ایجاد شده تا زمان اتمام دوره پیش دانشگاهی جزو ایام تحصیل محسوب شده
و مشمول معافیت تحصیلی می‌شود. حکم این قانون تا‌تصویب قانون نظام جدید آموزشی
معتبر خواهد بود.
‌تاریخ تصویب 1376.3.18
‌تاریخ تایید شورای نگهبان 1376.3.28
‌قانون اصلاح تبصره 1 ماده 34 قانون خدمت وظیفه عمومی (مصوب 1363)مصوب 8/8/1373
‌ماده واحده - تبصره1 ماده 34 قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1363 به شرح زیر اصلاح
می‌گردد:
‌تبصره 1 - مشمولانی که با داشتن معافیت تحصیلی در خارج از کشور تحصیل می‌کنند پس
از ترک تحصیل و یا فراغ از تحصیل موظفند حداکثر ظرف‌یک سال خود را به سازمان وظیفه
عمومی مربوطه در داخل کشور معرفی نمایند. مهلت مذکور برای آن دسته از
فارغ‌التحصیلان خارج از کشور که به‌عنوان عضو هیأت علمی جذب دانشگاه‌ها و مؤسسات
آموزش عالی و تحقیقاتی می‌گردند به دو سال افزایش می‌یابد.
‌قانون الحاق یک تبصره به ماده (44) قانون خدمت وظیفه عمومی
‌ماده واحده - یک تبصره به شرح زیر به عنوان تبصره (3) به ماده (44) قانون خدمت
وظیفه عمومی مصوب 1363 الحاق می‌گردد:
‌تبصره 3 - استفاده از معافیت‌های فوق مانع برخورداری مشمولان این قانون از مزایای
مقرر در قانون معافیت یک نفر از فرزندان خانواده‌های شهدا،‌معلولین، اسرا و
مفقودالاثرها از خدمت وظیفه عمومی مصوب 1366.9.24 مجلس شورای اسلامی نمی‌گردد.
‌تاریخ تصویب 1379.3.1
‌تاریخ تایید شورای نگهبان 1379.3.4
اصل 137 قانون اساسی
هر یک‏ از وزیران‏ مسئوول‏ وظایف‏ خاص‏ خویش‏ در برابر رئیس‏ جمهور و مجلس‏ است‏ و
در اموری‏ که‏ به‏ تصویب‏ هیات‏ وزیران‏ می‏ رسد مسئوول‏ اعمال‏ دیگران‏ نیز هست‏.
‌قانون الحاق موادی به قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 26/1/1365

‌ماده 1 - سپاه پاسداران و کمیته انقلاب اسلامی،‌ژاندارمری و شهربانی جمهوری
اسلامی موظفند مشمولان غایب را پس از گذشت سه ماه از‌تصویب این قانون شناسایی و
دستگیر نموده و به حوزه وظیفه عمومی محل دستگیری تحویل دهند.
چنانچه این گونه مشمولان در موعد مقرر حاضر‌به انجام خدمت نگردیده مجدداً دستگیر و
به مراجع قضایی محل تحویل خواهند شد.
‌تبصره - نیروهای مذکور در این ماده موظفند سربازان فراری را دستگیر و به مراجع
صالحه تحویل دهند.
‌ماده 2 - مجازات مشمولین غایب زمان جنگ که بار دوم دستگیر شوند، علاوه بر مجازات
مقرر در ماده 58 خدمت وظیفه عمومی یک تا سه سال‌حبس تعلیقی خواهد بود و در هر حال
موظف به انجام خدمت وظیفه عمومی می‌باشند.
‌ماده 3 - مدت خدمت دوره ضرورت مشمولین غائب زمان جنگ که خود را پس از سه ماه از
تاریخ تصویب این نامه معرفی نمایند، سه ماه غائبینی‌که دستگیر شوند، شش ماه بیش از
سایر مشمولین خواهد بود. بدیهی است مشمولین غائبی که تا سه ماه بعد از تاریخ تصویب
این قانون خود را معرفی‌نمایند، خدمت اضافی نخواهند داشت.
‌تبصره - تا زمان تصویب این قانون افرادی که در دوران غیبت از طریق بسیج مدتی را
در جبهه گذرانده‌اند، این مدت از اضافه خدمت آنان کسر‌خواهد شد.
‌ماده 4 - کسان که به نحوی مشمولین غایب زمان جنگ را در مؤسسات غیر دولتی از قبیل
کارخانه، کارگاه، و بنگاه، مغازه بکار گیرند، توسط‌نیروهای مذکور در ماده 1 این
قانون شناسایی و به محاکم صالح قضایی معرفی خواهد شد. مجازات این گونه افراد یک تا
سه سال حبس خواهد بود.
‌تبصره - به پرونده‌های مواد 2 و 4 این قانون خارج از نوبت در مراجع قضایی رسیدگی
خواهد شد.
‌ماده 5 - سازمانهای نظامی و انتظامی موظفند ترتیبی اتخاذ نمایند که کلیه افراد
وظیفه در زمان جنگ یا بسیج همگانی حداقل یک سال از خدمت‌دوره ضرورت را در مناطق
عملیاتی انجام دهند. مگر در مواردی که به تشخیص شورای عالی دفاع وجود افرادی در
غیر مناطق عملیاتی ضروری باشد.
‌ماده 6 - آیین‌نامه اجرایی این قانون ظرف مدت یک ماه برابر ماده 66 قانون وظیفه
عمومی تهیه و به مورد اجراء گذارده خواهد شد.
‌قانون الحاق ماده‌ای به قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1/9/1366
‌ماده واحده - بسیجیان، جهادگران و سایر افراد که در اسارت و یا گروگان دشمن باشند
و یا به اسارت و گروگان گرفته شوند، با تأیید حفاظت‌اطلاعات سپاه و ارتش حسب مورد
مدت اسارت و یا گروگان بودن آنان در حکم خدمت وظیفه عمومی (‌اعم از ضرورت، احتیاط
و ذخیره) محسوب‌می‌گردد.
‌تبصره 1 - برای افراد مذکور در ماده واحده که مدت اسارت و یا گروگان آنان دو سال
باشد، کارت معافیت دائم از انجام دوره ضرورت صادر و اگر‌بیش از دو سال در اسارت یا
گروگان باشند، این مدت از دوره‌های احتیاط و ذخیره خدمت وظیفه عمومی آنان کسر
خواهد شد.
‌تبصره 2 - افراد موضوع ماده واحده که مدت اسارت و یا گروگان بودن آنان کمتر از دو
سال بوده و فاقد شرایط معافیت باشند، مابقی خدمت خود را‌در صورتی که کمتر از یک
سال باشد در نزدیکترین واحد نظامی انتظامی محل سکونت می‌گذرانند و در غیر این صورت
نسبت به مابقی خدمت همانند‌سایر مشمولین با آنان رفتار خواهد شد.
‌تبصره 3 - آیین‌نامه اجرایی این قانون توسط وزارتخانه‌های دفاع، سپاه و کشور ظرف
سه ماه تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.
‌قانون نحوه معاینه پزشکی مشمولان خدمت وظیفه عمومی مصوب5/7/1368

‌ماده واحده - مشمولانی که در شورای پزشکی شهرستان مربوطه با معاینه بالینی معاف
از خدمت تشخیص داده نشده و با تشخیص این شورا یا‌اعتراض مشمول یا رئیس حوزه نظام
وظیفه مربوطه نیاز به معاینه تخصصی دارند رئیس حوزه مربوطه موظف است آنان را به
نزدیکترین مرکز مجهز‌وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا بیمارستانهای نیروهای
مسلح معرفی نماید تا مورد معاینه قرار گرفته و نتیجه معاینه تخصصی جهت‌تصمیم‌گیری
به شورای پزشکی شهرستان مربوطه ارسال می‌گردد.
‌تبصره 1 - شورای پزشکی مزبور در این ماده واحده از سوی شبکه بهداری هر شهرستان و
با تأیید سپاه و ژاندارمری سه نفر پزشک را به فرمانداری‌آن شهرستان معرفی تا پس از
تأیید فرماندار، پزشکان مذکور در شورای پزشکی حوزه وظیفه عمومی شهرستان انجام
وظیفه نمایند.
‌تبصره 2 - مشمولانی که نیاز به معاینه تخصصی داشته باشند، قبلاً باید هزینه‌های
پیش‌بینی شده را به حساب دولت پرداخت نموده و پس از‌معاینه طبق این قانون با آنان
رفتار می‌شود. افرادی که به تأیید کمیته امداد محل فاقد تمکن مالی باشند از پرداخت
وجه مزبور معاف‌اند.
‌تبصره 3 - مراکز مجهز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا نیروهای مسلح ذکر شده
در این قانون موظف هستند به وضع مشمولین معرفی‌شده حوزه مربوطه خارج از نوبت
رسیدگی نموده و آنان را حداکثر ظرف مدت یک ماه مورد معاینات تخصصی قرار دهند.
‌تبصره 4 - چنانچه مشمولانی که برای معاینات تخصصی به مراکز مجهز وزارت بهداشت،
درمان و آموزش پزشکی یا بیمارستانهای نیروهای‌مسلح معرفی می‌شوند ظرف مدت یک ماه
به این مراکز مراجعه نکنند به خدمت اعزام خواهند شد.
‌تبصره 5 - آیین‌نامه اجرایی این قانون توسط وزارتخانه‌های کشور، دفاع و پشتیبانی
نیروهای مسلح و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تهیه و به‌تصویب هیأت وزیران خواهد
رسید.
‌قانون اصلاح قانون نحوه معاینه پزشکی مشمولان خدمت وظیفه عمومی مصوب 1368
مصوب 3/3/1373
‌ماده واحده - تبصره 2 ماده واحده قانون نحوه معاینه پزشکی مشمولان خدمت وظیفه
عمومی - مصوب 1368 به شرح زیر اصلاح می‌شود:
‌تبصره 2 - مشمولانی که نیاز به معاینه تخصصی داشته باشند، قبلاً باید هزینه‌های
پیش‌بینی شده را به حساب دولت پرداخت نموده و پس از معاینه‌طبق این قانون با آنان
رفتار می‌شود. مددجویان مشمول تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور و افرادی که به تأیید
کمیته امداد امام محل فاقد تمکن‌مالی هستند از پرداخت وجه مزبور معاف می‌باشند.