مرکز پژوهش های مجلس بررسی کرد؛

بررسی سیر تحول نهاد وقف در ایران اسلامی تا پیش از نهضت مشروطه

مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در گزارشی به بررسی سیر تحول نهاد وقف در ایران اسلامی تا پیش از نهضت مشروطه پرداخت.

به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ این مرکز در گزارشی با عنوان « ملاحظات سیاستگذاری وقف در ایران؛1. سیر تحول نهاد وقف در ایران اسلامی تا پیش از نهضت مشروطه» آورده است : سنت وقف یکی از امکان‌های نظام اجتماعی پیشامدرن و از‌جمله سازوکارهای مورد حمایت دین برای حضوری نهادمند در حوزه‌های مختلف اجتماعی بوده‌ و بر این اساس، در شرایطی که تأمین مالی تعلیم و تربیت، تبلیغات اسلامی، بهداشت و درمان و ترویج فرهنگ و هنر از طریق بودجه‌های دولتی با چالش روبه‌روست و زمینه برای تجاری‌سازی چنین حوزه‌هایی درحال مهیا شدن است، وقف به‌عنوان یک سنت دیرپای عقلایی، عام‌المنفعه و دینی بعضاً ازسوی برخی گروه‌های مردم و کارشناسان به مثابه راهی در میانه خصوصی‌سازی و دولت‌گرایی مورد توجه قرار می‌گیرد؛ راه پُر ابهامی که اگرچه قدیمی و نام‌آشناست، اما به تدریج اسم آن برجای مانده و رسم کهن آن به فراموشی سپرده شده است یا دست‌کم آگاهی عمومی چندانی پیرامون ابعاد و ماهیت آن وجود ندارد.

بر اساس مطالعات مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ، طرح مجدد وقف در فضای عمومی و نخبگانی، نیازمند شناخت ظرفیت‌ها و چالش‌های این سنت- به‌ویژه در دوره شکوفایی آن- بوده و بازخوانی تاریخ اجتماعی وقف در تمدن اسلامی- ایرانی نشانه‌های روشنی از وجود یک ظرفیت و زیرساخت اجتماعی و معرفتی با جهت‌گیری بومی را به آحاد مردم، اهالی فرهنگ و سیاستگذاران نوید می‌دهد.

این گزارش همچنین تصریح می کند که روندها و الگوهای پایدار فرهنگی که می‌توانیم از نظام وقف در برخی دوران تاریخی استخراج شود می توان به عناوینی همچون نهاد وقف عامل توسعه اجتماعی- اقتصادی جامعه و فضیلت‌های متأثر از اندیشه دینی بوده است, نظام وقف و موقوفات در دوره اعتلای فرهنگ ایرانی همزمان معنابخشی و کارآمدی را برای جهان اجتماعی به ارمغان آورده‌اند، موقوفات در بطن نظام اجتماعی پیشامدرن اموری نظیر بقای خانواده گسترده، توسعه شهری، گسترش آموزش عمومی و تخصصی، تعدیل ثروت و مشروعیت‎بخشی سیاسی را موجب شده‌اند و نیز با شکل‌گیری دولت مدرن و بسط اندیشه تجدد در دوره معاصر تلاش شده است تا وقف به ایفای نقش و کارکرد‌های دینی و آیینی محدود شده و ابعاد اجتماعی و فرهنگی آن نفی و سلب شود، اشاره نمود.

متن کامل گزارش را اینجا بخوانید.

برچسب ها

وقف