16 – سنجش آب بری مستقیم و غیرمستقیم در بخش های مختلف اقتصاد ایران

مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی ، میزان آب بری مستقیم و غیرمستقیم در بخش های مختلف اقتصاد ایران را مورد سنجش قرار داد.

به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات اقتصادی این مرکز اعلام کرد: توسعه پایدار، مسیر توسعه ای است که از نظر اجتماعی مطلوب، از نظر اقتصادی پردستاورد و از نظر زیست محیطی پایدار است. در این میان مسئله پایداری در محیط زیست به خصوص در کشورهایی که دچار بحران هایی نظیر کم آبی اند از اهمیت بالاتری برخوردار است. بررسی مطالعات انجام شده در زمینه آب بری بخش های اقتصادی در ایران نشان می دهد، بیشتر مطالعات تنها بر مصرف آب در بخش کشاورزی متمرکز شده اند و مصرف آب در سایر بخش های تولیدی مغفول مانده است. همچنین در بیشتر مطالعات، فقط به محتوای آب بری مستقیم بسنده شده و به آب بری غیرمستقیم که حاصل مبادلات واسطه ای بخش هاست (منظور آبی است که در فرآیند تولید محصولات هر بخش استفاده شده و با به کارگیری آنها، به عنوان نهاده های واسطه در سایر بخش ها ، به صورت غیرمستقیم به جمع آب بری این بخش ها اضافه می شود) ، توجه نشده است.
این گزارش با توجه به اینکه کشور در سال های اخیر با خشکسالی و بحران منابع آبی مواجه شده است، می افزاید: به نظر می رسد بررسی میزان آب بری بخش های مختلف اقتصادی، به منظور برنامه ریزی های توسعه ای و تعیین اولویت های مصرف آب، قبل از تشدید بحران کم آبی بسیار حائز اهمیت است، لذا در این مطالعه تلاش می شود با به کارگیری تکنیک داده – ستانده میزان آب بری مستقیم و غیرمستقیم بخش های اقتصادی برآورد و تحلیل شود. نتایج نشان می دهند در ایران، حدود 77 درصد از حجم کل آب قابل استحصال در سال 1385 مصرف شده است و بخش کشاورزی ایران 91 درصد از کل منابع آب مصرفی را به طور مستقیم استفاده می کند که بیشتر از متوسط جهانی و متوسط نوزده کشور خاورمیانه و شمال آفریقاست. از سوی دیگر تنها 3/5 درصد از کل آب مصرفی به صورت مستقیم در سایر بخش های اقتصادی ایران استفاده می شود.
البته یافته ها در خصوص آب بری غیرمستقیم بخش ها تصویر متفاوت تری را آشکار می کنند و از این منظر، سهم صنایع وابسته به کشاروزی بسیار قابل توجه است. به عنوان نمونه، آب بری غیرمستقیم بخش «انواع کفش و اجزای آن و سایر محصولات چرمی» ، از آب بری غیرمستقیم بخش کشاورزی بالاتر است. بنابراین به نظر می رسد توجه به آب بری مستقیم بخش های تولیدی بدون در نظر گرفتن روابط بین بخشی و آب بری نهاده های واسطه نمی تواند مبنای تصمیم گیری در حوزه منابع آبی قرار گیرد. لذا توصیه می‌شود ضمن اندیشیدن تمهیدات مناسب برای افزایش بهره وری بخش کشاورزی به عنوان بزرگ ترین مصرف کننده منابع آب کشور، در جهت گیری ها و برنامه ریزی های توسعه ای میزان آب بری بخش ها (به صورت مستقیم و غیرمستقیم ) نیز به عنوان یکی از عوامل اثرگذار مورد توجه قرار گیرد.
این گزارش می افزاید: آب از منابع حفظ حیات در زمین و یک عنصر کلیدی در توسعه پایدار است؛ همچنین در فرآیند توسعه اقتصادی – اجتماعی از آب به عنوان یک نهاده اساسی یاد شده است. بنابراین به منظور دستیابی به رشد و توسعه پایدار، نظام برنامه ریزی کشور باید توانمندی ها و چالش های پیرامون نهاده های تولیدی را به طور همزمان مورد توجه قرار دهد. نهاده آب نیز به عنوان یکی از اصلی ترین نهاده های تولیدی، با امکانات و چالش هایی مواجه است. از سوی دیگر رشد بخش های کشاورزی، صنعت ، معدن و توسعه شهرنشینی ، استفاده و سوء استفاده از منابع آب را در طول چند دهه گذشته تسریع و تشدید کرده و به ایجاد عدم تعادل بیشتر بین آب قابل دسترس و تقاضای آب منجر شده است . این عدم تعادل خطر بروز بحران آب را در بسیاری از مناطق جهان به ارمغان آورده است.
طبق مطالعات انجام شده در زمینه منابع آب، پیش بینی شده است، تا سال 2025 ، حدود 3/5 میلیارد نفر (در حدود 6/5 برابر مردم در سال 2000 ) در کشورهای با تنش آبی زندگی می کنند. از این تعداد حداقل 1/1 میلیارد نفر بدون دسترسی به آب سالم و در حدود 2/5 میلیارد نفر بدون سیستم فاضلاب مناسب خواهند بود و اکثریت آنها نیز در کشورهای در حال توسعه زندگی می کنند. بنابراین سازمان ملل با در نظر گرفتن شرایط بحرانی فوق الذکر طبق بیانیه ای ، هدف اصلی در سال 2015 را به نصف رساندن جمعیت کسانی که دسترسی به آب آشامیدنی سالم یا توان پرداخت برای آن ندارند، معرفی کرده است.
کمبود آب بر دسترسی به مواد غذایی، سلامت انسان، معیشت و همچنین توسعه اقتصادی تاثیرگذار است. با توجه به اینکه کشور در سال های اخیر با خشکسالی و بحران منابع آبی مواجه شده است، به نظر می رسد بررسی منابع آبی در ایران و نحوه مصرف آن در بخش های اقتصادی ، به منظور لحاظ کردن مسئله اساسی مدیریت منابع آب در برنامه ریزی های توسعه کشور، از اهمیت بالایی برخوردار باشد.
گفتنی است : از مجموع منابع آبی که به صورت ریزش های جوی (برف و باران) دریافت می شود؛ قسمتی به صورت تبخیر پس از بارش از دسترس خارج می شود، مقداری هم از طریق نفوذ در خاک جذب می شود.
 

برچسب ها

اخبارپژوهشی، بخش کشاورزی، توسعه اقتصادی، خشکسالی و بحران منابع آبی، زیست محیطی، سنجش آب بری