گزارشات

مسیر شما: گزارش‌های کارشناسی بررسی عملکرد دولت ۶. حوزه توسعه روستایی و عشایری
بررسی عملکرد دولت ۶. حوزه توسعه روستایی و عشایری
دفاتر :مطالعات زیربنایی
دریافت فایل

خلاصه :
بررسی اسناد بالادستی و قانون احکام دائمی برنامه‏های توسعه و قانون برنامه ششم توسعه کشور نشان می‏دهد که روستاها و نواحی عشایری از جایگاه نسبتاً خوبی در سیاستگذاری‏ها و برنامه‏ریزی‏ها برخوردارند. در قانون احکام دائمی برنامه‏های توسعه و قانون برنامه ششم توسعه، به طور مشخص مجموعاً 33 ماده مرتبط با توسعه روستایی و عشایری وجود دارد که از این بین 9 محور کلیدی استخراج شد تا عملکرد دولت دوازدهم در آنها بررسی شود. خلاصه نتایج بررسی‏ها بدین شرح است:
- دولت در خصوص تکلیف جزء «3» بند «ب» ماده (27) قانون برنامه ششم توسعه که بر تحقق مدیریت جهادی و اصلاح ساختار نظام سیاستگذاری و مدیریت روستایی و عشایری، تمرکززدایی و استقرار نظام برنامه‏ریزی محلی تصریح دارد، هیچگونه عملکردی نداشته است.
- سازمان برنامه و بودجه در خصوص تکلیف جزء «2» بند «الف» ماده (27) که به تکلیف این سازمان در «تنظیم و ارائه هدفمند و شفاف اعتبارات مربوط به عمران و توسعه روستایی و عشایری در بودجه سنواتی، تحت پیوست مستقلی با عنوان «عمران و توسعه روستایی» و اختصاص بودجه عمرانی مربوط به این فصل» تصریح دارد، در هیچ یک از سال های اجرای قانون برنامه ششم، عملاً اقدام خاصی صورت نداده است؛ در حالی که این امر هیچگونه بار مالی برای دولت دربرنداشت و یکی از نتایج اصلی آن، بهبود شفافیت است.
- بنابر گزارش ارائه شده، عملکرد دولت در خصوص بهبود وضعیت سکونتگاه‏های غیررسمی، تثبیت جمعیت روستایی و ترویج مهاجرت معکوس از شهر به روستا، موضوع اجزا «2» و «3» بند «پ» ماده (80) قانون برنامه ششم توسعه، عمدتاً به بهبود وضعیت سکونتگاه‏های غیررسمی حاشیه شهرها تقلیل یافته و اقدام اثربخشی برای مهاجرت معکوس صورت نگرفته است. روند کاهش سهم جمعیت روستایی از کل کشور از رقم 69 درصد در سال 1335 به رقم 24 درصد در سال 1398 شاهدی بر این مدعاست.
- در خصوص جزء «5» بند «الف» ماده (27) قانون برنامه ششم توسعه کشور مبنی بر «تأمین منابع مورد نیاز برای رشد سالیانه حداقل پنج درصد (%5) شاخص‏های برخورداری تعیین شده در ساماندهی عشایر»، طی سال‏های 1396 تا 1398 تنها حدود 27 درصد از میزان منابع موردنیاز در راستای این تکلیف، اختصاص یافته که عملاً امکان تحقق رشد سالیانه 5 درصد شاخص‏های برخورداری مناطق عشایری را فراهم نمی‏سازد.
- از 15000 برنامه توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستایی هدف گذاری شده طی سال‏های 1396 الی 1398، موضوع جزء «1» بند «الف» ماده (27)، 9136 برنامه (9/60 درصد) تدوین شده است.
- اجرای قانون «حمایت از توسعه و ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی و عشایری با استفاده از منابع صندوق توسعه ملی» با هدف ایجاد 167 هزار شغل در مناطق روستایی طی سال‏های 1396 الی 1399، به دلیل فقدان راهبرد مشخص برای توسعه کارآفرینی و اشتغال پایدار و رقابت‏پذیر در نواحی روستایی و عشایری، اثربخشی مناسبی نداشته و چه بسا دچار انحرافات مختلفی در اجرا نیز شده است. اختصاص وام‏های 5000 میلیارد ریال و بالاتر فقط به 3/2 درصد از متقاضیان، عدم تحقق اقتصاد دانش‏بنیان و پشتیبانی از شرکت‏های نوپا با توجه به سهم نازل (حدود 21 درصد) فارغ‏التحصیلان دانشگاهی از ارزش تسهیلات و پرداخت 79 درصد ارزش تسهیلات به اشخاصی با تحصیلات دیپلم و زیردیپلم، نشان از عدم تحقق کافی و مناسب اهداف متصوره در این قانون دارد.
- دولت به لحاظ شکلی عملکرد خوبی در اجرای تکلیف جزء «4» بند «الف» ماده (27) مبنی بر «توسعه حداقل 54 خوشه کسب وکار روستایی» داشته ولی عملاً به‏دلیل پراکندگی مدیریت زنجیره ارزش محصولات کشاورزی بین وزارت جهاد کشاورزی و وزارت صنعت، معدن و تجارت، خوشه به معنای واقعی و مدیریت یکپارچه زنجیره ارزش به نحو مناسبی شکل نگرفته است و این امر با مفهوم خوشه همخوانی ندارد.
- درخصوص تکلیف جزء «2» بند «الف» ماده (67) قانون برنامه ششم توسعه، تا پایان سال 1398 برای 89 درصد از روستاهای بالای 20 خانوار امکان دسترسی به اینترنت پرسرعت فراهم شده است، ولی هنوز زیرساخت‏های نرم‏افزاری به‏ویژه تعبیه نرم‏افزارهای تخصصی و تولید محتوا برای تسهیل خدمت‏رسانی و بهبود فضای کسب‏وکار، از جمله آموزش علوم کشاورزی و ارائه خدمات سلامت از راه دور فراهم نشده است. همچنین با وجود محدودیت در برگزاری کلاس های حضوری مدارس در اقصی نقاط کشور ناشی از شیوع ویروس و بیماری کووید-19، برخی از دانش‏آموزان روستایی به دلیل ضعف اینترنت در مناطق روستایی، نتوانستند از آموزش غیرحضوری (مجازی) برخوردار باشند.
- عملکرد دولت در خصوص «آموزش 100 هزار نفر از روستاییان و عشایر به عنوان عناصر پیش رو و تسهیلگر در زمینه برنامه‏ریزی محلی، توسعه فعالیت‏های اقتصادی و برنامه‏های فرهنگی، بهبود خدمات رسانی، جلب مشارکت های مردمی و نظارت بر اثربخشی طرح‏های دستگاه‏های اجرایی»، موضوع جزء «7» بند «الف» ماده (27)، به‏دلیل عدم شناخت کافی دستگاه‏های مسئول از فلسفه این تکلیف و محدود شدن به برگزاری دوره‏هایی برای ارائه مهارت‏های حداقلی از تسهیلگری و فنی با رویکرد غیرعمیق، چندان اثربخش نبوده است.
- دولت در عمل به جزء «9» بند «الف» ماده (27) مبنی بر تهیه شاخص های بافت های فرسوده و نابسامان روستایی و تهیه و اجرای طرح های بهسازی بافت های فرسوده در روستاهای دارای اولویت، طی سال های 1396، 1397 و 1398، عملکردی نداشته است. با توجه به عدم پیش بینی ردیفی مشخص در این خصوص در قانون بودجه سال 1399 و لایحه بودجه سال 1400، می توان گفت در سال جاری و آتی نیز این تکلیف همچنان بر زمین می ماند.
- به رغم پیش بینی ردیف هایی در قوانین بودجه سنواتی ذیل بودجه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در خصوص «ترویج ارزش های ایرانی اسلامی و توسعه فرهنگ مطالعه و پژوهش در مناطق محروم روستایی و مناطق عشایری» موضوع بند «ح» ماده (63)، اعتبارات اختصاص یافته تکافوی تحقق تکلیف مذکور را نکرده است.
بنابراین اقدام های دولت طی سال های سپری شده از شروع قانون برنامه ششم توسعه برای تحقق اهداف و تکالیف اسناد فرادستی، قانون برنامه ششم توسعه و قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور در حوزه توسعه روستایی و عشایری به جز شاخص های عمرانی و زیرساختی، چندان موفقیت آمیز نبوده و حوزه‏های اساسی این مقوله به دست فراموشی سپرده شده است.

جستجوی سریع
جزئیات گزارش
نوع : نظارتی
شماره مسلسل : 17497
تاریخ انتشار : 1400/02/11
سال : 1400
نظر شما